Aktualizacja: 04.maj'2022
  





NOWY SĄCZ
Przewodnik z cyklu PLUS



Co zobaczyć w Nowym Sączu, gdzie wybrać się na narty, spacer lub lody? Jakich regionalnych specjałów spróbować i gdzie znajdują się najpiękniejsze miejsca warte odwiedzenia? Przeczytaj nowosądeckie legendy, odwiedź skansen i klasztor Klarysek w Starym Sączu oraz wybierz się na wycieczkę Małopolskim szlakiem Owocowym.

Miasto położone w płaskim dnie Kotliny Sądeckiej, w widłach rzek Dunajca i Kamienicy Nawojowskiej na wysokości ok. 300 m n.p.m. Najstarsza część miasta leży na płaskim wyniesieniu pomiędzy korytami obu rzek, które posiada naturalne walory obronne, co zadecydowało o lokowaniu miasta przez króla Wacława II właśnie w tym miejscu. Nowy Sącz położony jest u podnóża masywów górskich Beskidu Sądeckiego, Beskidu Wyspowego, a także w niewielkiej odległości od Jeziora Rożnowskiego, co podnosi walory turystyczne miasta.

Obecnie liczy 84 tys. mieszkańców. Nowy Sącz założony został w 1292 roku, na mocy królewskiego przywileju lokacyjnego. Szybki rozwój zawdzięczał licznym przywilejom królewskim oraz położeniu na szlaku handlowym na Węgry. W połowie XIV wieku Kazimierz Wielki wybudował zamek i otoczył miasto murem obronnym. Rozwój rzemiosła i handlu szybko wzbogacił Nowy Sącz podnosząc rangę miasta. Tu odbywały się ważne spotkania polskich władców z władcami innych państw.

W okolicy:


Skansen w Nowym Sączu
Perłą Nowego Sącza jest skansen, jeden z najpiękniejszych w tej części Polski. Został on udostępniony zwiedzającym w 1975 roku. Obecnie na obszarze ponad 20 ha, eksponowanych w nim jest około 70 zabytkowych obiektów, głównie drewnianej architektury ludowej. Większość z nich pochodzi z XIX wieku, ale np. dwór małopolski z Rdzawy aż z XVII wieku.

Na terenie parku prezentowana jest architektura wszystkich grup etnograficznych Sądecczyzny: Lachów i Górali Sądeckich, Pogórzan, Łemków, Romów i Niemców Galicyjskich. Całość usytuowana jest w dzielnicy Falkowa na łagodnie wznoszącym się stoku, z przepiękną panoramą Nowego Sącza.

Obszar historyczny ziemi Sądeckiej zamieszkiwało, a i częściowo zamieszkuje nadal kilka grup etnograficznych o różnym stopniu odrębności, ale podobnych wyróżnikach kultury materialnej: Lachy Sądeckie, Pogórzanie, Górale, a także Łemkowie i Romowie (Cyganie).



Gotycki kościół św. Małgorzaty z 1446 roku

Kościół Św. Ducha oraz klasztor Jezuitów przy ul. Piotra Skargi
Mury obronne miasta

Fragmenty zamku Z basztą kowalską,
Kościół cmentarny w Nowym Sączu
Kościół parafialny w Nowym Sączu
Zespół Staromiejski Rynku,

Kirkut i synagoga w Nowym Sączu

Najcenniejszym zabytkiem żydowskim w Nowym Sączu jest synagoga przy ul. Berka Joselewicza.

Zachował się też dobrze utrzymany cmentarz żydowski przy ulicy Rybackiej.

Żydzi w ciągu wieków stali się częścią Karpat, współtworząc ich historię i kulturę, tak zresztą jak Karpaty wpisały się trwale w dzieje Żydów. W niektórych miasteczkach do dziś zachowały się, niestety zniszczone, kirkuty. W Sączu znajduje się Synagoga. Śladów żydowskich jest tu niedużo, ale są - Żydzi bowiem, choć nie tworzyli tu ścisłych enklaw, byli jednymi z tych, którzy wpisali się na stałe w historię niemal każdego podregionu.



W okolicy:
Najbliższy przewodnik:
Czchów >>>

Na północ:


skąd wzięły się Sądeckie nazwy?

W dawnych czasach w miejscowości pod Nowym Sączem żył potwór o wielu głowach, stąd poszła nazwa "Wielogłowy".
Wyrządzał on wiele szkód ludności, niszczył pola biegając po nich, stąd miejscowość, gdzie to miało miejsce "Biegonice", w innym miejscu doszło z nim do "zwady", stąd później miejscowość "Zawada". Stamtąd potwór poszedł na Trzetrzewinę, która to wieś zawdzięcza mu również swą nazwę, gdyż tam popełnił swoją "trzecią winę", lecz tutaj ludzie postanowili go schwytać, co nie było rzeczą łatwą. Dlatego też nastawiono na niego – "paści" na górze między Trzetrzewiną a Chełmcem, zwaną odtąd "Paścią Górą" i zdołali go złowić. Później prowadzono go lasem w kierunku Klęczan, gdzie nadaremnie klęczał i prosił o łaskę i do następnej miejscowości, Męciny, gdzie za szkody, które wyrządzał, srodze go męczono. Kiedy oddalono się ostatecznie od sącza, urządzono są d nad nim i wyrok wypisani w miejscowości, którą później nazwano "Pisarzowa". Potem wyrok wykonano, mianowicie zamordowano go w "Mordarce", aby zaś się nie podniósł więcej, wywieziono go dalej na zachód i zaryto w ziemi w miejscowości "Zaryte". Mimo to jednak obawiano się, że wstanie, więc ponownie wydobyto potwora i wywieziono daleko jeszcze w góry i głęboko zakopano w "Zakopanem", by więcej nie wstał.


Dwór w Wielogłowach

We wsi położonej na brzegu Dunajca, w XVI lub XVII wieku Wielogłowscy wznieśli dwór w stylu polskim, który od lat 50. XX wieku użytkowały siostry karmelitanki. W XIX wieku dwór należał do Lanckorońskich. Przed II wojną światową jego właścicielami byli Maria i Gustaw Stuberowie, nie wywłaszczeni po wojnie. W 1958 roku Maria Stuber przekazała dwór Zgromadzeniu Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus, które we dworze urządziły dom zakonny i kaplicę z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej i figurą Dzieciątka Jezus. Siostry służyły jako organistka, zakrystianka i katechetka oraz pracowały wśród chorych i ubogich, do 1974 roku opiekowały się też ostatnią właścicielką dworu. W latach 2000–2005 wybudowano nowy dom zakonny, a dwór przeszedł w prywatne ręce i stoi nieużytkowany.

Jest to parterowy, modrzewiowy dwór konstrukcji zrębowej, wzniesiony na rzucie prostokąta z szerokim frontem. Dawniej jego ściany były otynkowane i pomalowane, dziś są bez tynków. Dach polski łamany pobity gontem zmieniono na blaszany. Prawdopodobnie dwór miał cztery narożne alkierze, z których przetrwały dwa nakryte daszkami namiotowymi z uskokami. Później dobudowano dwa ganki, w tym obszerny ganek-werandę od frontu, i podbudówkę.

W przebudowanym wnętrzu zachowały się ślady klasycystycznej polichromii odsłonięte podczas prac malarskich. Przed dworkiem stoi kamienna figura Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia przywieziona z Piekar Śląskich w 1962 roku. W pobliżu zachowały się częściowo przebudowane, murowane czworaki dworskie z XIX wieku. Nie zachował się park dworski.


Tęgoborze - pałac Stadnickich

W Tęgoborzu można zobaczyć murowany klasycystyczny pałac Stadnickich z przełomu XVIII i XIX wieku. Od frontu widać charakterystyczną facjatę, zaś od strony ogrodu, na osi budynku znajduje się kolisty salon. Zachowała się tez murowana, parterowa oficyna z początku XIX wieku. Majątek podupadł po rebelii chłopskiej w 1846 roku. Dziś znajduje się w rękach prywatnych, a właściciel chce tam urządzić hotel.


Kościół na górze św. Justa
Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny położony na Górze Św. Justa zbudowany został lub gruntownie odnowiony w XVII w., powiększony w XVIII w.
Według tradycji wzniesiono go na miejscu legendarnej pustelni Św. Justa.

Szczególnie piękne jest wnętrze- i nie chodzi tu o obrazy, które są - Chociaż święte i stare- niezbyt olśniewające (delikatnie mówiąc), jednakże takich ścian nie widziałam nigdzie indziej. Budowane na zrąb z potężnych bali i ... bielone roztworem mąki żytniej, tak jak bielono w czasach powstawania kościoła. Renowacja wymagała znalezienia receptury i osoby, która podjęłaby się remontu ścian starodawną metodą.


Najbliższy przewodnik:
Grybów >>>

Na wschód:

"Skansen Wsi Pogórzańskiej" w Szymbarku

"Skansen Wsi Pogórzańskiej" im. prof. Romana Reinfussa w Szymbarku jest oddziałem Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach.
Na obszarze o powierzchni ok. 2 ha znajduje się 15 obiektów. W jego sąsiedztwie usytuowany jest dworek mieszczański przeniesiony z Gorlic, na miejsce już nie istniejącego, osiemnastowiecznego dworku szlacheckiego. Naprzeciwko dworku wznosi się szesnastowieczny dwór obronny- dawna siedziba rodu Gładyszów.


Najbliższy przewodnik:
w przygotowaniu

Na południe:



Kościół św. Mikołaja w Moszczenicy Niżnej pochodzi najprawdopodobniej z 2. poł. XVI w. Układ wnętrza jest jednonawowy, z węższym, zamkniętym trójbocznie, prezbiterium, do którego od północy przylega zakrystia. Kościół orientowany, orientowany, wybudowany w konstrukcji zrębowej, oszalowany. Od frontu niewielki przedsionek konstrukcji szkieletowej.

Kościół przykrywa jednolity dach dwuspadowy, jednokalenicowy, z wydatnym okapem, pokryty blachą, na którego środku znajduje się wieloboczna wieżyczka, zwieńczona kopułką. Wewnątrz zobaczyć można pozorne sklepienie kolebkowe oraz znajdujące się w wyposażeniu kościoła: gotycki obraz św. Zofii z córkami z 1480 r., późnogotycki krucyfiks z XVI w. i późnorenesansowy ołtarz główny z XVII stulecia z barokowym obrazem św. Mikołaja. Przed kościołem usytuowana jest wolno stojąca, dzwonnica drewniana, zbudowana na przełomie XVIII i XIX w., nakryta daszkiem namiotowym.




Baszta w Rytrze


Nawojowska legenda wspomina o dziewięciokilometrowej, podziemnej drodze, łączącej wieś z zamkiem w Rytrze. Ów tunel zaczynać się miał tuż za miejscowym kościołem, gdzie na wzgórzu rzekomo stał zamek rycerza Nawoja.

Z ryterskiego zamku pozostały fragmenty murów oraz resztki baszty obronnej, początki warowni nie są dokładnie znane, wiadomo jednak, że w XIII w zamek należał do kasztelana Sądeckiego Piotra Wydżgi, pełnił on rolę strażnicy celnej albowiem Popradem prowadził szlak, którym spławiano m.in. wina z Tokaju :)




Najbliższy przewodnik:
w przygotowaniu

Na zachód:


Rynek w Starym Sączu
Stary Sącz należy do najstarszych miast Małopolski. Na terenie miasteczka znajduje się ponad 300 zabytkowych obiektów mieszkalnych wzniesionych w końcu XVIII, XIX i na początku XX w.

Najstarsze i najcenniejsze budynki tworzą zabudowę przyrynkową. Tworzą ją murowane domy mieszczańskie z końca XVIII w., zbudowane po pożarze miasta w 1795 r. Do najpiękniejszych domów przy rynku należy "Dom na Dołkach" z XVII w., przebudowany w 1795 r. Budynek zbudowany z kamienia nakryty jest charakterystycznym łamanym dachem pobitym gontem. Obecnie mieści się w nim Muzeum Regionalne.

Z połowy XIX w. pochodzą szerokofrontowe, drewniane budynki o charakterze dworkowym. Dużą grupą w zabudowie są wolno stojące, XIX-wieczne drewniane domy typu wiejskiego. Ciekawym elementem tych obiektów są bramy z charakterystycznym układem klepek na powierzchni lub zdobieniem płycin.
Cennym obiektem drewnianym Starego Sącza jest Brama Szeklerska dar Szeklerów z Siedmiogrodu dla Jana Pawła II z okazji kanonizacji św. Kingi.


Klasztor klarysek w Starym Sączu

Historia zespołu klasztornego sióstr klarysek jest związana nierozerwalnie z dziejami Starego Sącza. Powstanie miasta było konsekwencją nadania św. Kindze Ziemi Sądeckiej w roku 1257 i podjętej przez niż akcji kolonizacyjnej. Ufundowany przez św. Kingę w roku 1280 klasztor klarysek otrzymał od fundatorki jako uposażenie ziemię Sądecką wraz z miastem.


Synagoga w Starym Sączu
Synagoga w Starym Sączu przy ulicy Staszica. Obecnie mieszczą się tu warsztaty Zespołu Szkół Zawodowych

Stanowiska archeologiczne w Podegrodziu

Muzeum Lachów Sądeckich w Podegrodziu


Na zachód od Starego Sącza (równolegle do 28ki, ale niejako "z drugiej strony"), znaleźć można fenomenalny dwór w Świdniku oraz kościół w Łukawicy, który skrywa niejedną tajemnicę.
Łukawica - kościół z zębami >

Dwór w Świdniku >
Copyright © MUWIT.pl    O portalu |  autorzy |