Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Druga część domów podcieniowych - po drugiej stronie Wisły. Tu nie ma oficjalnego, ani nieoficjalnego, szlaku. Ale kilka ciekawych obiektów jest. Dlaczego zatem nie włożyłam tego do jednego worka? Bo Wisła - królowa polskich rzek nie pozwoliła mi na to. Choć mosty są. Tu podobnie - z północy na południe. Dlaczego? Bo granicę północną wyznacza morze. I tak mi było, po prostu, łatwiej.

Z archiwum MUWITu | Domy Podcieniowe - Żuławy Wiślane (Powiśle)- wschodnia strona Wisły
Z archiwum MUWITu | Miniregion: Żuławy i Powiśle

Więcej | Tematycznie | Domy podcieniowe | Żuławy Wiślane (Powiśle)

54.0255, 19.27244

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Stalewo 19, gmina Markusy
powiat elbląski | woj. warmińsko-mazurskie |

Dom podcieniowy nr 19 w Stalewie zlokalizowany jest w zachodniej części wsi i został zbudowany w 1751 roku przez George'a Pöcka dla Michaela Gehrta, remontowany na początku XX wieku i w 1958 roku. Należy on do największych domów podcieniowych na Żuławach i wyróżnia się własną specyfiką oraz bogato ukształtowaną dekoracją ryglową. Jest to piętrowa, murowano-drewniana konstrukcja, otynkowana, z ryglowymi- wypełnionymi cegłą: piętrem, szczytami i wystawką. Głęboką wystawkę wspiera 8 drewnianych kolumn i ryglowe ścianki boczne. Kolumny podcienia połączone są profilowanymi mieczami tworzącymi arkady.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Na południe od Gdańska i na północ od Tczewa. Kilkanaście zabytkowych domów podcieniowych. W różnym stanie zachowania, pod różną opieką. Czy jeszcze istnieją? w jakim są stanie? To jest to pytanie, które spowodowało stworzenie tego spisu. I próbę ruszenia w trasę.

Koszwały
54.01948, 19.36491
Lipowa 10, 83-011 Koszwały
Dom Podcieniowy z 1810r.

W centrum wsi na małym wzniesieniu określanym nazwą "terp" stoi zbudowany w 1792 r. żuławski dom podcieniowy. Wspiera się na siedmiu słupach połączonych arkadami dźwigającymi piętro. Główne drzwi wejściowe są późnobarokowe. Parter jest ceglany, otynkowany, szczyt konstrukcji szkieletowy. W 1959 r. przeprowadzono pełną konserwacja obiektu.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Miłocin
54.26711, 18.81374
Miłocin 8, 83-020

Dom podcieniowy zbudowany w 1731 r. Podcień został wsparty na ośmiu słupach podpierających pięterko z ozdobną elewacją o konstrukcji szkieletowej. Wypełniono ją drobną cegiełką (tzw. holenderką). Podczas całościowego remontu 1981–82 obiekt przystosowano do funkcji domu mieszkalnego wielorodzinnego.

Link: pruszczgdanski.naszemiasto.pl

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Trutnowy
54.24111, 18.81499
Podcieniowa 7, 83-020 Suchy Dąb

Trutnowy – w południowej części wsi stoi żuławski dom podcieniowy z 1720 r. wsparty na ośmiu słupach, z dekoracyjnymi mieczami tworzącymi rodzaj arkad. Generalny remont przeprowadzony w latach 1984-1989. Piętro i dwa szczyty mają konstrukcję szkieletową o szczególnym ozdobnym układzie belek. Zachowano pierwotny układ wnętrza – z wielka sienią i piętrową galerią – oraz liczne barokowe detale wyposażenia wnętrza.

W wielkiej sieni można obejrzeć makietę XVIII-wiecznej wsi projektowanego skansenu miniatur żuławskiego budownictwa. W domu tym, przez właścicieli chętnie udostępnianym turystom do zwiedzania, ma siedzibę Stowarzyszenie „Żuławy Gdańskie”.

Wieś Trutnowy została nadana w 1308 r. przez Władysława Łokietka synom podkomorzego gdańskiego Unisława, a w 1310 r. sprzedana Krzyżakom komturii gdańskiej. Przez długie lata była własnością miasta Gdańska, następnie skarbu pruskiego.

Znajduje się tu gotycki ceglany kościoł pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła, po raz pierwszy wzmiankowany w 1334 r. Zniszczoną w 1945 r. wieżę kościoła nakryto nowym płaskim dachem, istniejącym do dzisiaj. Wewnątrz kościoła zobaczymy ołtarz późnomanierystyczny z 1675 r. Na zewnętrznej ścianie od strony wschodniej na wysokości 1,5 m wmurowano kamienną tablicę wskazującą poziom fali powodziowej z roku 1829. Plebanię barokową z 1728 r. okrywa dach mansardowy z lukarnami, kryty dachówką holenderką, w sieni znajduje się tablica erekcyjna z czarnego marmuru. Zachowały się drzwi wejściowe z barokowymi okuciami i duże okna z pierwotną stolarką.

W centrum Trutnowych po stronie zachodniej zobaczymy XIX-wieczny dom zagrodniczy w konstrukcji szkieletowej, niegdyś bardzo popularnej i typowej dla Żuław.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Cedry Wielkie
54.24784, 18.84671

Cedry Wielkie – to typowa wieś żuławska zabudowana na, czytelnym do dzisiejszego dnia, planie owalnicowym. Najcenniejszym zabytkiem jest gotycki kościół z XV w. pw. Świętych Aniołów Stróżów. Spalony zaraz po wojnie, w latach 90. XX w. został odbudowany. Można podziwiać tu też grupę domów z początku XIX w. Godny uwagi jest prężnie działający, niedawno powstały Żuławski Ośrodek Kultury i Sportu, zbudowany przy udziale funduszy z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego, w którym uzyskamy informacje turystyczne dotyczące Żuław.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Osice
54.21356, 18.8143
Osice 11, 83-022

Domy podcieniowe z XVIII i XIX w., znacznie przebudowane, niektóre z rozebranym podcieniem. Obecnie ich stan kwalifikuje się jako zły, ale zachowało się jeszcze bardzo wiele oryginalnych detali architektonicznych – pozostałości dawnej świetności.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Steblewo
54.26711, 18.81374 - 2 domy podcieniowe
Steblewo 15 oraz Steblewo 23, 83-022

Dom podcieniowy z 2. poł. XVIII w. Podcień ma osiem słupów (cztery od frontu i po dwa boczne) dźwigających piętro konstrukcji szkieletowej. Dach mansardowy. Drzwi wejściowe późnobarokowe. Słupy podcienia w formie kolumn ozdobnych, wsparte na ceglanych cokołach. Dom podcieniowy – 2 poł. XVIII w., gruntowny remont w 1959 r. Parter murowany, druga kondygnacja w konstrukcji szkieletowej. Podcień ośmiosłupowy, dach mansardowy z lukarnami.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Krzywe Koło
54.18225, 18.77879
Krzywe Koło 36

Dom podcieniowy z pocz. XIX w. gruntownie odnowiony w latach 1978–79. Podcień od strony zachodniej zoastał wsparty na 4 słupach; dźwigających piętro o konstrukcji szkieletowej, wypełnionej cegłą, potynkowane. Obecnym gospodarzem obiektu jest Caritas Archidiecezji Gdańskiej.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Kolnik
54.15628, 18.70906
Dębowa 4, 83-032 Kolnik

Dom podcieniowy w Kolniku według Urzędu Gminy, a także wielu innych źródeł miał pochodzić z XIX wieku. Tymczasem podczas prac renowacyjnych odnaleziono akt erekcyjny, w którym zawarto informację, że obiekt został wybudowany na cześć Adolfa Hitlera, co wskazuje, że okres jego budowy to lata 30-te XX wieku. W dokumencie tym zawarte są informacje, iż dom ten ofiarowany jest z zaszczytem jako wspólny-zbiorowy dom dla gminy Kolnik w siódmą rocznicę rządów Adolfa Hitlera. Oprócz aktu erekcyjnego robotnicy znaleźli w kominie domu również między innymi sześć guldenów i fenigów z herbami Wolnego Miasta Gdańska z lat 1932-37 oraz egzemplarz faszystowskiej gazety Danziger Dorposten z 21 lutego 1939 roku. Tytuł z pierwszej strony głosi „Z powrotem do Rzeszy”. Należy wspomnieć, że Kolnik, jak i cała Gmina Pszczółki, leżały na terenie Wolnego Miasta Gdańska.

Dom jest to konstrukcją murowaną, otynkowana, z ryglowym, wypełnionym cegłą podcieniem i ryglowymi szczytami. Podcień umieszczona w centralnej części ściany frontowej jest oparta na sześciu drewnianych słupach połączonych ze sobą arkadami. Do elewacji tylej przylega olbrzymia dobudówka, wewnątrz której znajduje się jedno wielkie pomieszczenie.

Są dwie miejscowości o podobnej nazwie. Kolnik i Kalnik. W obu znajdują się domy podcieniowe. W jednym (Kolnik) mieści się fundacja Żyć Godnie. Znajduje się on na południe od Pruszcza Gdańskiego. Drugi - Kalnik - znajduje się na wschód od Żuław. Dokładniej na między Pasłękiem, a Morągiem. Kolnik na Żuławach znajduje się w gminie Pszczółki.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Druga część domów podcieniowych - po drugiej stronie Wisły. Tu nie ma oficjalnego, ani nieoficjalnego, szlaku. Ale kilka ciekawych obiektów jest. Dlaczego zatem nie włożyłam tego do jednego worka? Bo Wisła - królowa polskich rzek nie pozwoliła mi na to. Choć mosty są. Tu podobnie - z północy na południe. Dlaczego? Bo granicę północną wyznacza morze. I tak mi było, po prostu, łatwiej.

Z archiwum MUWITu | Domy Podcieniowe - Żuławy Wiślane - wschodnia strona Wisły
Z archiwum MUWITu | Domy Podcieniowe - Żuławy Elbląskie - na granicy województw
Z archiwum MUWITu | Miniregion: Żuławy i Powiśle
Z archiwum MUWITu | Tematycznie: Domy podcieniowe

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Mikoszewo
54.33408, 18.95539
Gdańska 68, 82-103 Mikoszewo

Jednym z zabytkowych budynków nadmorskiego Mikoszewa jest XIX-wieczny, drewniany dom podcieniowy na ulicy Gdańskiej 68. Domy podcieniowe to rodzaj dużych wiejskich budynków mieszkalnych. To co je charakteryzuje to wielosłupowy podcień wysunięty przed zasadniczą część budynku. Budynki tego typu pojawiły się na ziemiach polskich wraz z falą osadnictwa mennonickiego i holenderskiego w XVI i XVII wieku. Domy podcieniowe były kiedyś bardzo popularne na Żuławach Wiślanych. Dziś, poza tym w Mikoszewie, można je spotkać np. w Drewnicy czy Żuławkach - około 5 km na południe od Mikoszewa. Warto również zobaczyć drewniany wiatrak koźlak w Drewnicy.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Żuławki
54.28519, 18.97225 - 2 domy podcieniowe
Żuławki 6 oraz Żuławki 33, 82-103.

Kilka domów podcieniowych - co najmniej trzy są pięknie odnowione. Dom podcieniowy nr 6 "Danziger Kopf" z II poł. XVIII w. oraz spektakularny dom podcieniowy nr 33 (ładnie odnowiony) oraz nr 68.

Dom barokowo-klasycystyczny, pochodzący z XVIII w., gruntownie przebudowany w 1825 r., kiedy to nadano mu cechy klasycyzujące, w tym przede wszystkim dobudowano reprezentacyjny podcień. Informuje o tym belka nadprożowa wymieniająca głównego inwestora oraz inicjały głównego projektanta przebudowy („Peter Epp, Bauherr, A.K. B.M. 1825”). W starszej części domu zachowało się wiele elementów barokowych takich jak stolarka drzwiowa z okuciami z zakładów elbląskich bądź gdańskich z początku XVIII wieku. Aktualnie dom wyposażony jest w barokowe meble elbląskie oraz klasycystyczne i późnobarokowe meble z XVIII i XIX w.

Podcień wsparty na 6 masywnych słupach spiętych górą wyciętymi w łuk mieczami z centralnie podwieszonym zwornikiem. Gzyms odsłaniający górną belkę oczepu wygierowany na odcinku 4 środkowych słupów, podobnie na ścianach bocznych podcienia. Wygierowanie ma kształt znany jako Danziger Kopf, element charakterystyczny dla szaf gdańskich wykorzystywany dla odróżnienia ich od mebli hamburskich i lubeckich. Budynek wzniesiony w zagrodzie, w której zachowała się ceglana obora z 1923 r. Drewniana stodoła została rozebrana w roku 1967.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Nowa Kościelnica
54.24692, 18.976 - 2 domy podcieniowe
Nowa Kościelnica 51 oraz Nowa Kościelnica 64, 82-112

Wieś Nowa Kościelnica (Neumünsterberg) założona została z inicjatywy wielkiego mistrza krzyżackiego Winricha von Kniprode, który w 1352 roku powierzył jej lokację niejakiemu Mikołajowi. Należący do rodziny Wiebe dom podcieniowy został w niej zbudowany w połowie XVIII wieku.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Jeziernik
54.21061, 18.98747
Jeziernik 55, 82-112

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Gniazdowo
54.1922, 18.92137
Gniazdowo 28, 82-112

Dom podcieniowy w Gniazdowie zlokalizowany jest w centrum wsi i został zbudowany w XVIII wieku. Płytki podcień dobudowano w 1864 roku. Jest to konstrukcja drewniana, stojąca na ceglanej podmurówce, z ryglową- wypełnioną żółtą cegłą wystawką. Szczyty głównej części budynku są oszalowane pionowo. Umieszczoną od frontu wystawkę wspiera 6 drewnianych kolumn toskańskich stojących na murowanej podstawie oraz ryglowe ścianki boczne. Nad kolumnami i dookoła budynku biegnie pas profilowanego gzymsu. Dom dodatkowo wyróżnia się dekorowaną stolarką okienną i drzwiową oraz inskrypcją na belce wystawki.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Nowa Cerkiew
54.17564, 18.90119
Nowa Cerkiew 13, 82-112

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Żelichowo
54.24174, 19.14375
Żelichowo 31A, 82-100

W zabytkowym domu podcieniowym (przeniesionym ze wsi Jelonki pod Elblągiem) mieści się gospoda Mały Holender, serwująca dania kuchni regionalnej. Kuchnia żuławska pod podcieniami. Czy można chcieć więcej?

Z archiwum MUWITu | Domy Podcieniowe - Żuławy Wiślane - wschodnia strona Wisły
Z archiwum MUWITu | Domy Podcieniowe - Żuławy Elbląskie - na granicy województw
Z archiwum MUWITu | Miniregion: Żuławy i Powiśle
Z archiwum MUWITu | Domy podcieniowe na Żuławach

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Orłowo - Tujski Dom Podcieniowy
54.19227, 19.07029
Orłowo Pierwsze 1, 82-100 Orłowo

Dom Tujski, czyli położony w Orłowie (Orłówku) dom podcieniowy miał szczęście i ma nowego właściciela, co widać po wykonanych remontach. Został wzniesiony w 1802 roku dla ówczesnego właściciela gospodarstwa Corneliusa Janssona. Budowniczym i architektem tego pięknego obiektu był Peter Loewen. W związku z realną groźbą zalania terenu podczas powodzi dom i pozostałe budynki gospodarstwa zbudowano na terpach. Terpy to sztuczne wzniesienie usypane z gruntu pozyskanego podczas prac melioracyjnych. Obecnie zapomniano już o tym prostym rozwiązaniu przeciwpowodziowym. Dom zbudowano na planie litery T; ściany w konstrukcji zrębowej na podmurówce, od południa głęboki ryglowy (szachulcowy) podcień na kolumnach, od północy niewielki ganek. Całość kryta ceramiczną dachówką. Na uwagę zasługują zachowane detale snycerskie. Ciekawostką są też okrągłe kominy; na jednym jest bocianie gniazdo, które przetrwało mimo remontów. Obok domu stoi jeszcze spichlerz z 1767 roku. Warto przyjrzeć się wrotom.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Nowy Staw
54.14143, 19.01098
Gdańska 11, 82-230 Nowy Staw

Najbardziej charakterystycznymi wyznacznikami dziedzictwa kulturowego Żuław, stanowiącymi element tożsamości kulturowej mieszkańców tego regionu są zachowane w różnym stanie domy podcieniowe. Przy ul. Gdańskiej w Nowym Stawie wyróżnia się spośród zabudowy, pochodzący z 1820 roku, typowo żuławski dom podcieniowy o konstrukcji szkieletowej.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Świerki
54.12515, 19.08071
Świerki 28, 82-230

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Marynowy
54.15965, 19.09206
Marynowy, Podcieniowa 19, 82-100

Dom podcieniowy został wybudowany w 1803 r. przez Petera Loewena dla Johanna Jacoba Ziemera. To jeden z najlepiej zachowanych budynków tego typu w gminie Nowy Dwór Gdański. Właściciele otrzymali ministerialne wsparcie w celu renowacji i zabezpieczenia budynku. Dom udostępniany jest do zwiedzania przez cały rok. Oczywiście wcześniej należy skontaktować się w tej sprawie z właścicielami. Do dziś zachowały się oryginalne zdobienia, stolarka i prawie niezmieniony układ wnętrz. Drzwi do budynku są nazywane najpiękniejszymi na całych Żuławach! Podcień wsparty jest na 6 słupach czołowych i 4 bocznych. Słupy stylizowane są na jońskie kolumny z dekoracyjnymi wspornikami.

W miejscowości znajdują się ponoć jeszcze 3 inne domy podcieniowe.

Tematycznie: Domy Podcieniowe

Miniregion: Żuławy i Powiśle

Trans-region: Wisła - Królowa Polskich Rzek

Na południe od Gdańska i na północ od Tczewa. Kilkanaście zabytkowych domów podcieniowych. W różnym stanie zachowania, pod różną opieką. Czy jeszcze istnieją? w jakim są stanie? To jest to pytanie, które spowodowało stworzenie tego spisu. I próbę ruszenia w trasę.

Szlak przecina Żuławy, mniej więcej całe, z północy na południe, starając się pokazać ich specyficzny krajobraz oraz kilka zachowanych jeszcze domów podcieniowych. Domy te są prawdziwym architektonicznym skarbem tej ziemi i napotkamy je, zróżnicowane w wielkości, wyglądzie podcienia, bogactwa wystroju, w Koszwałach, Miłocinie, Trutnowach, Osicach i Steblewie. Poza szlakiem jeden z nich znajduje się również w Krzywym Kole.

Do innych szczególnie ciekawych i wartych obejrzenia obiektów, którymi nas uraczyła każda napotkana miejscowość, należy zaliczyć kościółki, chociażby w Trutnowach i Koźlinach oraz ruiny kościoła w Steblewie.

Mapa regionu jest wesołą twórczością własną. Dokładniej rzecz ujmując - zrzutem ekranu z map Gugla. Zrzut dotyczy wybranego regionu.

Legenda zaś jest następująca.

Domy podcieniowe sa oznaczone domkiem lub kwadratem. Szare - Zulawy Gdanskie (między mostami - droga nr 22 oraz droga nr 7 - nie ma innej możliwości przekroczenia Wisły w tym regionie.) Naprawdę. Ciemnoszare - nieznany stan. Fioletowe - Żuławy Wiślane (czyli mniej więcej Powiśle), po wschodniej stronie rzeki. Ciemnozielone - to te, które ormalnie należą do wojewórztwa warmińsko mazurskiego, czyli bardziej Elbląg. Dlaczego? - bo tu płynie Nogat, który również dużą rzeką jest.

Pozostałe ikonki sugerują, że jest tam "coś". Coś co jest: a) fajne b) ładne c) warte zobaczenia d) lokalną atrakcją e) inne. To coś może być: wiatrakiem, zamkiem, muzeum, latarnią morską, czy czymś zupełnie innym. Prawdopodobnie nie będzie to atrakcja komercyjna. No chyba, że będzie.

Mapa jest poglądowa - bo nie ma większej przyjemności, niż odrywanie po swojemu. Ale nie ma większego bezsensu, niż wyważanie otwartych drzwi. Zrobiłam tą mapkę dla siebie. Ale ponieważ czasami bywam miła, to się dzielę.