W okolicy
Puszcza Zielonka
Tarnowo Pałuckie
Jaracz | Muzeum Młynarstwa
Studzieniec | szachulcowy dwór w Studzieńcu

Powiązane treści MUWITowe
Gniezno
Bydgoszcz

Miejscowość została założona przez zakonników cysterskich z klasztoru w Łeknie. Uznali oni teren znajdujący się pomiędzy rzekami Wełną i Nielbą za idealne miejsce na założenie miasta. Pierwsze zapiski o nazwie Wągrowiec pochodzą z 22 grudnia 1381 roku, kiedy to nazwa miasta została wymieniona w uroczystym akcie przekazania gruntów i dochodów proboszczowi parafii pw. św. Jakuba Apostoła. Już w tym czasie mieszkańcy byli określani mianem mieszczan. Na mocy prawa zatwierdzonego w 1393 roku przez króla Władysława Jagiełłę miasto uzyskało możliwość organizowania na rynku targów raz w tygodniu oraz dwudniowych jarmarków, które odbywały się raz w roku w dniu św. Jakuba Apostoła, który był patronem miasta.

Widzieliście kiedyś skrzyżowanie rzek? Zjeżdżając kawałek z obwodnicy Wągrowca i robiąc sobie spacerek zobaczyć można Bifurkację Wągrowiecką na Niebie i Wełnie. Zjawisko jest na tyle egzotyczne, że nie miałem nawet pojęcia o jego istnieniu.

Bifurkacja rzeki to rozwidlenie się rzeki na dwa lub więcej ramion, które następnie płyną do dwóch różnych dorzeczy. To stosunkowo rzadko spotykane zjawisko występuje na rzekach o łagodnym nurcie, płynących przez tereny równinne, zabagnione.

Znanym przykładem bifurkacji jest bifurkacja rzeki Casiquiare w Ameryce Południowej. Wskutek erozji wstecznej rzeki Rio Negro, część wód Casiquiare odpływa do Rio Negro i Amazonki, a część do Orinoko. W Polsce zjawisko to występuje m.in. Na Obrze, dopływie Warty, ma jednak charakter sztuczny – przez kanał część wody płynie do Obrzycy (dopływ Odry).

Bardzo interesujące jest fragment dorzecza Stobrawy, które zajmuje wschodnią część Stobrawskiego Parku Krajobrazowego.

Równolegle do siebie ze wschodu na zachód płyną cztery dość duże rzeki: Stobrawa, jej dopływy Bogacica i Brynica, oraz dopływ Brynicy Budkowiczanka. Słabe zróżnicowanie rzeźby terenu sprawia, że sieć cieków jest tu bardzo gęsta, a na licznych odcinkach zachodzi między nimi bifurkacja. Często przytaczanym, lecz błędnym przykładem jest skrzyżowanie Nielby i Wełny w Wągrowcu – nie jest to naturalna bifurkacja, lecz skrzyżowanie rzek powstałe w wyniku prac melioracyjnych prowadzonych przez cystersów w dolinie Wełny (XV-XVI w.)"

Wiatraki w okolicy
Budzyń | Wiatrak paltrak
Muzeum Młynarstwa w Jaraczu
Bracholin | holender
Dębe | Wiatrak koźlak

Jeden z nielicznych zachowanych w Wielkopolsce wiatraków-paltraków.Jego konstrukcja i architektura są przykładem wiejskiego drewnianego budownictwa przemysłowego charakterystycznego dla Wielkopolski z przełomu XIX - XX w.

Wiatrak posadowiony jest na ceglanej podmurówce na planie koła o średnicy siedmiu metrów, za pomocą podwaliny drewnianej, dwóch szyn i wieńca łożyskującego. Trzykondygnacyjny wysoki na 13, 20 m, wzniesiony na planie kwadratu (o wymiarach 7, 40 x7, 40 m).

Ściany wiatraka, konstrukcji szkieletowej, wykonane z drewna sosnowego, oszalowanie deskami, od strony wietrznej w dolnej partii, pokryte zostały gontem. Do wnętrza prowadzą dwa wejścia poprzedzone gankiem, w poziomie parteru i ze schodami na wysokości pierwszej kondygnacji. Budynek przykrywa pokryty gontem dach dwuspadowy z naczółkiem od strony ściany wietrznej i z około jednometrowym okapem od tzw. strony mącznej. Na dachu zachowały sie małe śmigła, które pomagały w nastawieniu głównych skrzydeł wiatraka odpowiednio do kierunku wiatru.

Drewniane kościoły w okolicy
Tarnowo Pałuckie
Kościoły drewniane puszczy Zielonka

Do niedawna uważany za najstarszy kościół drewniany w Polsce. Wg najnowszych badań (2019) został zdetronizowany przez kościół w Domachowie, co nie zmienia faktu, że jest w ścisłej czołówce wiekowych drewniaków.

Powstał w ostatniej ćwierci XIV wieku. W niewiele zmienionej formie zachowany do dziś. Wewnątrz znajduje się najwspanialszy w Polsce zespół polichromii, zdobiącej całe wnętrze kościoła: nawę główną, prezbiterium i zakrystię oraz fragmentarycznie drzwi wejściowe do kościoła w kruchcie pod wieżą.

Holendry w Wielkopolsce
Jankowo Dolne | Holender - sam korpus
Dzierzążenko | Holender
Pyzdry | Holender !!!
Rogierówko | Holender, punkt muzealny
Wielkopolski Park Etnograficzny | przeniesiony Holender

Wieś Bracholin leży 3 km na południe od Łekna. W szczerym polu, za wsią, stoi wiatrak typu holenderskiego zbudowany w 2 poł. XIX w. Obecnie nie jest użytkowany, niemniej stanowi piękny element krajobrazu wsi wielkopolskiej.

Park chroni największy naturalny kompleks leśny środkowej Wielkopolski o dużych walorach przyrodniczych, krajobrazowych, historycznych i naukowo-dydaktycznych. Rzeźba powierzchni Parku, ukształtowana w okresie lodowcowym, jest bardzo urozmaicona. Wytworzyły się w tym okresie strefy pagórków oraz rynien polodowcowych z licznymi jeziorami. Najdłuższa z rynien ciągnie się od Murowanej Gośliny do Pobiedzisk, a uroku dodaje jej 14 jezior. Charakterystycznymi formami terenu jest rozległa, zalesiona wysoczyzna sandrowa, położona na wysokości ok. 100 m n.p.m., oraz pasmo wzgórz morenowych z najwyższym wzniesieniem – Dziewiczą Górą (143 m n.p.m.), na której znajduje się punkt widokowy.

W Puszczy Zielonka wyznakowano kilka szlaków. W tym - Szlak Kościołów Drewnianych wokół Puszczy Zielonki, który został otwarty w 2008 roku.

Specjalnie oznakowana trasa pozwala zarówno turystom zmotoryzowanym, jak i pieszym, dotrzeć do 12 drewnianych kościołów – znakomitych przykładów dziedzictwa drewnianej architektury sakralnej na terenie sześciu wielkopolskich gmin: Czerwonaka, Kiszkowa, Murowanej Gośliny, Pobiedzisk, Skoków i Swarzędza.

Niemal wszystkie parafie na szlaku powstały w średniowieczu (z fundacji rycerskich, książęcych, bądź duchownych), a obecnie istniejące świątynie wzniesiono pomiędzy XVI a XIX w. (najstarszy, zbudowany w latach 1560-1561 jest kościół w Wierzenicy; a najmłodszy – kościół w Węglewie z 1818 roku).

Każdy z obiektów poszczycić się może unikatowym wystrojem i szeregiem cennych dzieł sztuki. Wymieńmy choć po jednym z nich. Na stropie i ścianach kościoła w Kicinie podziwiać można rokokową polichromię.

Szreniawa - Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego
Nowy Tomyśl - Muzeum Wiklinarstwa i Chmielarstwa
Jaracz - Muzeum Młynarstwa
Uzarzewo - Muzeum Przyrodniczo-Łowieckie
Sielinek - Muzeum Gospodarki Mięsnej
Swarzędz - Muzeum Pszczelarstwa

Muzeum (Muzeum Historii Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego w Jaraczu) ulokowano w 1981r. nad rzeką Wełną, na terenie dawnej osady młyńskiej. Ekspozycje zostały rozmieszczone we młynie, stajni przymłyńskiej i domu młynarza. Została tu przedstawiona historia młynarstwa i przetwórstwa zbożowego od czasów najdawniejszych po współczesność. Szczególnym zainteresowaniem zwłaszcza najmłodszych turystów cieszą się stanowiska, gdzie własnoręcznie można sprawdzić, jak pracują żarna czy inne dawne sprzęty).

Dwory i pałace w okolicy
Studzieniec | piękny, drewniany dwór
Owińska | Pałac rodziny von Treskow
Chodzież | Pałacyk Myśliwski
Puszczykowo-Zaborze | Pałac
Pałac w Goraju-Zamku

Budynek wzniesiony na planie prostokąta, z dwoma alkierzami przylegającymi jedynie narożnikami, parterowy z poddaszem. W obu elewacjach niewielkie ryzality, nad nimi bardzo wysokie wystawki, nad korpusem wysoki dach polski łamany, czterospadowy, nad wystawkami dwuspadowy, nad alkierzami daszki czterospadowe łamane. Kopię dworu w Studzieńcu wzniesiono w Wielkopolskim Parku Etnograficznym w Dziekanowicach.

Jeśli korzystacie (a dziś niestety, każdy korzysta) ze sztucznej inteligencji, to sugeruję użyć też własnej, ludzkiej, inteligencji). Dwór w Studzieńcu znajduje się bowiem w Wielkopolsce, między Wągrowcem, a Poznaniem. Wyniki z internetów pokazują ruiny dworu o tej samej nazwie, w okolicach Płocka, drugie - też ładne, ale inne - w Lubuskim i trzecie - gdzieś w Świętokrzyskim.

Najstarszą, a zarazem najliczniejszą grupę wiatraków stanowią koźlaki. Nazwa pochodzi od nieruchomej podstawy, zwanej kozłem, na której wznosiła się cała konstrukcja. Pozwalała ona na obrót wiatraka w kierunku wiejącego wiatru przy pomocy specjalnego dyszla. Obrót następował z użyciem siły „kilku chłopa” lub zaprzęgając doń konia. Zasadniczo konstrukcja koźlaków przetrwała bez zmian aż do schyłku XIX wieku.

W inny sposób obracano skrzydła w kierunku wiatru w wiatrakach typu holenderskiego, zwanego po prostu „holendrami”. Pojawiły się one na ziemiach polskich wraz z osadnikami z terenu Niderlandów. Tutaj podstawa była nieruchoma, najczęściej murowana, a obracano samą „czapę” ze skrzydłami. Tego rodzaju wiatraki najczęściej można jeszcze spotkać na Pomorzu i tam też stosunkowo często trafia się na murowane podstawy stojące samotnie gdzieś w polu.

Spis drewnianych kościołów na stronie

Wielkopolskie kościoły budowano przeważnie w konstrukcji wieńcowej (zrębowej) lub w konstrukcji sumikowo-łątkowej, a następnie ich ściany szalowano wertykalnie. Jednak zachowały się liczne świątynie, przeważnie protestanckie, które zbudowano w konstrukcji słupowo-ramowej z wypełnieniami z glinobitki (tzw. strychulec, szachulec), a od XIX wieku z cegły (tzw. mur pruski).

Niejednokrotnie pola między belkami (czarnymi od impregnatu przeciwogniowego) tynkowano na biało, co tworzyło niezwykle dekoracyjny efekt. Wiele z drewnianych świątyń posiada osobno stojące dzwonnice, niekiedy o wymyślnych kształtach. Jeżeli zaś dzwon zawieszony jest na kościelnej wieży, to ma ona konstrukcję słupowo-ramową i nie jest zespolona z nawą, gdyż powstające drgania doprowadziłyby do jej zawalenia. Wszystkie świątynie zostały udokumentowane fotograficznie i pomierzone. Niestety, od tego czasu 7 z nich spłonęło (m.in. szachulcowy w Szlichtyngowej i drewniany w Tuchorzy).

W dniu dzisiejszym na terenie województwa wielkopolskiego istnieją 152 drewniane katolickie świątynie i 5 protestanckich; szachulcowych- katolickich 13 i protestanckich 21. Do rejestru zabytków wpisano 193 kościoły, w tym 29 z nich posiada cenną polichromię (m.in. Słopanowo, Tarnowo Pałuckie, Słupca, Sokolniki, Bralin, Zakrzewo, Brokęcino, Buczek Wielki.

Powiązane treści MUWITowe

Mapa regionu jest wesołą twórczością własną. Dokładniej rzecz ujmując - zrzutem ekranu z map Gugla. Zrzut dotyczy wybranego regionu.

Legenda zaś jest następująca.

Pozostałe ikonki sugerują, że jest tam "coś". Coś co jest: a) fajne b) ładne c) warte zobaczenia d) lokalną atrakcją e) inne. To coś może być: wiatrakiem, zamkiem, muzeum, latarnią morską, czy czymś zupełnie innym. Prawdopodobnie nie będzie to atrakcja komercyjna. No chyba, że będzie.

Mapa jest poglądowa - bo nie ma większej przyjemności, niż odrywanie po swojemu. Ale nie ma większego bezsensu, niż wyważanie otwartych drzwi. Zrobiłam tą mapkę dla siebie. Ale ponieważ czasami bywam miła, to się dzielę.