Polska | Małopolska |
Małopolska i okolice

Powiadają, ze w Polsce jest ponad 400 zamków i warowni obronnych. W różnym stanie, w róznych rękach. Ponad 60 z nich leży w Małopolsce. To wedle stron oficjalnych. Według innych - w samej Małopolsce jest ich prawie 110. Tak z dwa razy więcej. Niektóre z nich są odbudowane, inne w ruinie. Z jeszcze innych została kupka kamieni. To wszystko jesteśmy w stanie zrozumieć. Ale niektóre z nich są znane jako rezydencje obronne, inne jako pałace. Trudno się w tym połapać. U mnie też jest chaos. Chaos na podstawie stron hobbystycznych, acz świetnych. I na podstawie stron promocyjnych regionów. Bo większość zamków leży gdzieś na poboczu. Miały w założeniu bronić, musiały być zatem w zakolach rzek, na wzgórzach i miejscach trudniej dostępnych.

Region na mapa-turystyczna.pl Małopolska i okolice
Link | zamkomania.pl
Link | zamki.pl

Więcej | Z archiwum MUWITu | Zamki małopolskie

Polska | woj. małopolskie |
| Wiśnicz | powiat bocheński |

Wiśnicz Stary czy Nowy? Wg wielu map - Nowy. Wg publikacji regionalnych - Stary. Wg strony zamku - sam Wiśnicz. Bez dodatków. Oba Wiśnicze są od siebie oddzieone drogą. Zatem odległość iędzy nimi jest naprawdę niewielka. A na stronie napisane jest wyraźnie - zamek w Wiśniczu. I to by było na tyle.

Zamek w Wiśniczu stoi na północnym skraju cypla wcinającego się doliną Leksandrówki. Ma formę regularnej, czteroskrzydłowej budowli z dziedzińcem i czterema wieżami. Jego początki wiążą się z działalnością gospodarczą Kmitów herbu Szreniawa, którzy około połowy XIV w. rozpoczęli tworzenie wokół Wiśnicza klucza posiadłości ziemskich. Wzniesiony w tym czasie zamek pełnił funkcję obronnej rezydencji właścicieli.

Fundatorem warownej siedziby był Jan Kmita, sprawujący w latach 70. XIV urzędy starosty sieradzkiego, ruskiego i krakowskiego. Po raz pierwszy istnienie zamku („castrum”) poświadczają rachunki żup bocheńskich z lat 1396.

Region na mapa-turystyczna.pl Pogórze Wiśnickie
Link | zamekwisnicz.pl

Więcej | Z archiwum MUWITu | Zamki małopolskie

Polska | woj. małopolskie |
Powiat brzeski | gmina Dębno | Dębno 189 |

Jako dziecko byłam przekonana, że w Dębnie znajduje się kościół drewniany. Miałam rację - tylko, że... to nie było TO Dębno. Kościół znajduje się bowiem w miejscowości Dębno Podhalańskie, zaś w Dębnie bez dodatków, tym pod Tarnowem, znajduje się zamek (jego architektura wskazuje na to, że jest to rezydencja obronna). Dla niepoznaki oba znajdują się w województwie małopolskim. I jakby się uprzeć, to oba w dorzeczu Dunajca. Z tym, że Dębno z zamkiem - przy drodze nr 94, w okolicach Tarnowa, a Dębno z kościołem, w którym Janosik brał ślub, w trójstyku Pienin, Spisza i Gorców).

Zamek w Dębnie to wielkopańska rezydencja, która uchodzi za perłę polskiej architektury z czasów późnego gotyku. Do dziś obiekt przetrwał w stanie niemal niezmienionym od czasów powstania. Zachowała się pierwotna struktura murów, dawny układ wnętrz oraz część efektownego wystroju. Uwagę zwracają gotyckie, renesansowe i barokowe portale. Budowlę wzniesiono w celach przede wszystkim reprezentacyjnych. Składa się ona z czterech części, połączonych drewnianym gankiem. Mury zamku zdobią kamienne płaskorzeźby o motywach roślinnych, geometrycznych i godła herbowe.

Budowla powstała w latach 1470-1480, z polecenia i za pieniądze kanclerza wielkiego koronnego i kasztelana krakowskiego, Jakuba z Dębna herbu Odrowąż. W 1586 roku zamek przeszedł renowację w stylu renesansowym, a pod koniec XVIII wieku dodano elementy barokowe. Dobudowano również część północnego skrzydła i wyburzono postawioną po wschodniej stronie zamku kaplicę. Z tego okresu pochodzi również lokalna legenda o Tarłównie, córce ówczesnego pana zamku, która miała być przez niego zamurowana żywcem za nieposłuszeństwo. Ponoć jej duch - Biała Dama - po dziś dzień nawiedza warownię.

W kolejnych wiekach budowla wielokrotnie zmieniała właścicieli, jednak przeprowadzane przez nich remonty nie zmieniły jego oryginalnej struktury. W XIX wieku w jej murach skrywali się uczestnicy powstania listopadowego. Ostatni z prywatnych właścicieli zamku, Stanisław Jastrzębski, opuścił go we wrześniu 1939 roku, a teren przejęły w zarząd niemieckie władze okupacyjne. Po wojnie zamek stał się własnością Skarbu Państwa. Użytkował go Związek Historyków Sztuki i Kultury, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, a przez pewien czas także szkoła przysposobienia rolniczego i biblioteka. Krótko mieścił się w nim nawet posterunek milicji. W 1947 rozpoczął się remont zamku, trwający z przerwami do 1976 roku. Potem obiekt znalazł się pod kuratelą tarnowskiego Muzeum Okręgowego (jako jego oddział), które już rok później zorganizowało w nim stałą ekspozycję historycznych wnętrz zamkowych. Obecnie można tam zwiedzić bogato wyposażone pomieszczenia: kuchnię, winnicę, spiżarnię, salon czy też kapliczkę. Wystawy obejmują między innymi militaria, narzędzia tortur, zabytkowe naczynia i sprzęty kuchenne, ozdobne meble, gobeliny i wykonane w różnej technice obrazy.

Dziś zamek jest wizytówką Gminy Dębno i miejscem licznych wydarzeń kulturalnych. Bodaj najbardziej znanym z nich jest organizowany co roku Turniej rycerski o Złoty Warkocz Tarłówny.

Region na mapa-turystyczna.pl Pogórze Wiśnickie
Z archiwum MUWITu | Tematycznie | Zamki
Link | muzeum.tarnow.pl
Z archiwum MUWITu | Droga krajowa nr 94

Więcej | Z archiwum MUWITu | Zamki małopolskie

Ruiny zamku Tarnowskich | Tarnów, Wypoczynkowa 54 |

Dzisiaj nie pozostał już nawet ślad po rzeźbionych stropach, kunsztownych portalach i alabastrowych podłogach, ale ruiny tego wspaniałego niegdyś zamku możemy wciąż zobaczyć podczas pobytu w Tarnowie lub choćby z daleka przejeżdżając południową obwodnicą miasta. Zwaliska zamku znajdują się 2 kilometry na południe od zespołu staromiejskiego, na skalistym cyplu Góry św. Marcina, stanowiącym północną krawędź Pogórza Ciężkowickiego i zarazem całych Karpat.

W samym zaś gmachu, albo murach wielka ruina i nic prawie całego nie ma; wpół już pogniłe obaliły się pokoje, które pod gontami były, a wpół jeszcze pod dachówką zostają jakikolwiek pozór mające, i tylko wejścia ozdobne kiedyś budynku, i na drzwiach, i pawimentach marmurem i alabastrem kładzionych, do tych czas jeszce znać, ale to wszystko dalszą i większą ruiną "minatur", jeżeli prędko dachem ta kosztowna struktura nie będzie przykryta. Mury tam jeszcze całe i potężne zostają... - pisał w roku 1651 Jerzy Sornel, komisarz wizytujący Zamek Tarnowski na zlecenie jednego z jego współwłaścicieli.

Link | it.tarnow.pl - Zamek Tarnowskich

Więcej | Z archiwum MUWITu | Tarnów - Przewodnik PLUS