Gniezno, podobnie jak Rzym położone jest na siedmiu wzgórzach. Nazwa największego z nich pochodzi od legendarnego Lecha, który postanowił się na nim „zagnieździć”, zakładając gród. Ujrzawszy zaś wielkiego, białego orła na tle zachodzącego krwawo słońca, uczynił ptaka godłem Polan. To w Gnieźnie lub na pobliskim Ostrowie Lednickim miał miejsce chrzest Polski w 966 r., uważany za początek naszej państwowości. Stąd św. Wojciech ruszył nawracać Prusów i poniósł śmierć męczeńską. Tu w 1000 r. na słynnym zjeździe dwóch władców – wizjonerów, świętego cesarza niemieckiego Ottona III i syna Mieszka I, Bolesława Chrobrego, ten pierwszy włożył drugiemu koronę na głowę uznając go królem. Ustanowiono też wówczas arcybiskupstwo w Gnieźnie. Tu również koronowano kolejnych królów: Mieszka II, Bolesława Śmiałego, Przemysła II i Wacława II Czeskiego. Stąd, z serca Wielkopolski podbijano kolejne ziemie: Pomorze, Mazowsze i Śląsk. O tym wszystkim i jeszcze więcej opowiada, zrealizowany przez Miasto Gniezno szlak turystyczny Trakt Królewski. (https://www.polska.travel/).

Bazylika prymasowska - Wzgórze Lecha | Imponująca budowla, która wznosi się na Wzgórzu Lecha jest trzecim z kolei kościołem na tym miejscu. Być może istniała tu niegdyś pogańska świątynia. Wspomina o niej część kronik, a archeolodzy odkryli resztki tajemniczej kamiennej budowli z głębokim szybem w centralnej części. Niestety przeprowadzenie niezbędnych badań archeologicznych utrudnia stojący dziś na reliktach kościół św. Jerzego. Część badaczy podważa tę hipotezę twierdząc, że odnalezione fundamenty to pozostałość piastowskiego palatium.

Najciekawszym zabytkiem wnętrza prezbiterium jest konfesja i relikwiarz św. Wojciecha. Zabytkowy baldachim został wykonany w XVII wieku, na wzór konfesji św. Piotra z Watykanu. Większość turystów przybywa do katedry, aby obejrzeć słynne Drzwi Gnieźnieńskie uznawana za arcydzieło romańskiej sztuki odlewniczej w Polsce. Powstały w XII wieku, ale nie wiemy kto je wykonał (według jednej z hipotez był to tajemniczy mistrz Piotr, według innej wykonawców mogło być nawet trzech). Piękne zdobienia wyobrażają 18 scen z życia świętego Wojciecha (od jego narodzin aż do złożenia ciała w grobie).

Rezerwat archeologiczny w Biskupinie został uznany za pomnik historii w 1994 roku.To miejsce, gdzie we wczesnej epoce żelaza istniała osada obronna kultury łużyckiej. Jej odkrycie w 1934 roku pod wodami Jeziora Biskupińskiego stało się jednym z najważniejszych dokonań polskich archeologów, zaznaczającym przełom w stanie wiedzy o pradziejach.

Przetrwanie prawie kompletnych fundamentowych konstrukcji drewnianych rozległego osiedla, z reliktami domostw, ulic, wałów i urządzeń technicznych, było zjawiskiem wyjątkowym, swoistą sensacją archeologiczną na miarę europejską. Popularyzowany jako „polskie Pompeje”, Biskupin objęty został wieloletnim programem badań angażujących kilka pokoleń naukowców, prowadzonych na ogromną skalę, z zastosowaniem nowatorskich metod i połączeniem wielu dyscyplin. Wielkość osady - zadziwiająca na tle fragmentarycznego charakteru wszelkich wcześniejszych odkryć na terenie Polski - jej wyjątkowo dobry stan zachowania oraz znaczenie naukowe decydują o unikatowości obiektu.

Holendry w Wielkopolsce
Jankowo Dolne | Holender - sam korpus
Dzierzążenko | Holender
Pyzdry | Holender !!!
Rogierówko | Holender, punkt muzealny
Wielkopolski Park Etnograficzny | przeniesiony Holender

Pierwsze holendry pojawiły się na tym terenie w XVIII wieku. Jako obce rodzimej tradycji, stanowiły zaledwie 3% ogółu młynów wietrznych, wśród których najbardziej rozpowszechnione były koźlaki i paltroki (paltraki) - wiatraki o prostszej i mniej trwałej, drewnianej konstrukcji. Wiatrak w Jankowie Dolnym zachował się jedynie w partii murowanej podstawy. Nie istnieje jego górna, ruchoma część nazywana czapką (czapą) ze śmigłami.

Wiatraki typu holenderskiego zachowały się na terenie Wielkopolski ponadto w Bracholinie, Dzierzążenku k. Złotowa, Pyzdrach i Rogierówku. Na terenie Wielkopolskiego parku Etnograficznego w Lednogórze znajduje się wiatrak przeniesiony z miejscowości Trzuskołoń.

W Mogilnie, leżącym w pobliżu ważnego traktu z Gniezna do Kruszwicy, na wzgórzu położonym na niewielkim półwyspie nad Jeziorem Mogileńskim, istniał jeden z ważniejszych grodów powstającego państwa polskiego. Około 1050 roku, w obrębie osady grodowej Kazimierz Odnowiciel założył klasztor benedyktynów, a piersi zakonnicy przybyli z Bawarii lub Nadrenii.

Na szczególną uwagę zasługuje „kościół dolny”. Krypta zachodnia – jako jedna z trzech takich w Europie – jest świadkiem chrześcijańskiego ducha Europy. Kolumna zwana „opat” znajdująca się w centrum tej dziewiczej krypty, dźwiga na sobie wiek historii. Kamienny, surowy ołtarz w krypcie wschodniej daje świadectwo, że odprawiano tu nabożeństwa przez 800 lat. Kamień tworzący środkową część płyty ołtarza wytarł się od częstego „użytkowania” i powstało wgłębienie. W podziemiach znajduje się też szkatułka – trumna z kośćmi świątobliwego ojca przeora Maura Buzewskiego.

Powidzki Park Krajobrazowy leży w północno-wschodniej Wielkopolsce. Większa część chronionego obszaru położona jest w obrębie mezoregionu Pojezierze Gnieźnieńskie, natomiast fragmenty na zachodzie i południowym zachodzie wchodzą w skład Równiny Wrzesińskiej. Park obejmuje tereny znajdujące się między jeziorami: Kamienieckim (poza granicami parku), Kownackim, Powidzkim oraz Ostrowite. Rzeźba terenu ma charakter młodoglacjalny i obejmuje liczne zróżnicowane formy: rynny polodowcowe, moreny czołowe i denne oraz równiny sandrowe.

Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
Ostrów Lednicki
Wielkopolski Park Etnograficzny | Dziekanowice
Giecz
Grzybowo
Ostrów Radzimski

Miejsce, na którym powstał gród, odznaczało się niegdyś dużymi naturalnymi walorami obronnymi. Wzniesiono go na półwyspie nieistniejącego już dzisiaj jeziora o silnie rozbudowanej linii brzegowej. Przepływała przez nie niewielka rzeka Moskawa (Źrenica), będąca jednym z licznych dopływów Warty.

Ślady najwcześniejszej działalności ludzkiej w okresie wczesnośredniowiecznym w rejonie Giecza sięgają doby plemiennej. Jak wynika z przeprowadzonej analizy zasiedlenia Wielkopolski w czasach przedpiastowskich, na tle datowanego na ten okres rozproszonego, słabego i nierównomiernego zaludnienia charakterystycznego dla centrum późniejszego państwa gnieźnieńskiego, mikroregion giecki wyróżnia większe zagęszczenie śladów osadnictwa. Wynikająca z tej obserwacji sugestia o wykształceniu się na tym obszarze pewnej wspólnoty terytorialnej znalazła swoje potwierdzenie w odkryciu w północnej części półwyspu jeziora gieckiego reliktów centralnego ośrodka wspomnianej wspólnoty, jakim był niewielki gródek zbudowany — jak wynika ze wskazań dendrochronologii — już w latach 60. IX stulecia. Warownia ta wykreślona była na planie mniej lub bardziej regularnego okręgu o zewnętrznej średnicy około 70 m z wnętrzem zamykającym się w średnicy około 45 m. Niestety, fragmentaryczne zbadanie jej umocnień nie pozwala na obecnym etapie badań na umiejscowienie bramy grodowej, a nikłe rozPoznańie wnętrza gródka uniemożliwia odtworzenie jego zagospodarowania.

W Gieczu znajduje się też najmniejsza świątynia romańska w Wielkopolsce. Na obrzeżu Giecza, wśród uprawnych pól, wyróżnia się wzniesienie, nazywane „Grodziszczkiem”. To pozostałość po jednym najstarszych i najważniejszych ośrodków grodowych położonych w centrum Wielkopolski, kolebki powstającego państwa polskiego. Zapis z „Kroniki” Galla Anonima pokazuje siłę militarną i znaczenie piastowskich grodów w czasach Bolesława Chrobrego.

Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
Ostrów Lednicki
Wielkopolski Park Etnograficzny | Dziekanowice
Giecz
Grzybowo
Ostrów Radzimski

Gród w Grzybowie, leżący niedaleko Wrześni, należy do największych, a zarazem najbardziej tajemniczych ośrodków na obszarze władztwa Piastów. Jest bez wątpienia miejscem, gdzie przeszło 1000 lat temu toczyły się istotne wydarzenia związane z początkami naszego państwa.

Zainteresowanie badawcze gród zawdzięcza Olgierdowi Brzeskiemu, który założył Fundację Brzeskich nastawioną na badania tego obiektu. Prace wykopaliskowe na grodzie rozpoczęły się w 1989 roku, a poprzedzone były pracami zwiadowczymi. Konsultantem i opiekunem naukowym tych eksploracji była wówczas prof. Zofia Kurnatowska, kierownikiem prac w terenie — mgr Mariusz Tuszyński. W efekcie tych prac udało się rozpoznać około 3–4% tego ponad 4,5-hektarowego grodu.

Wieloletnie prace przyniosły liczne interesujące odkrycia. Od obiektów mieszkalnych i gospodarczych po konstrukcje wałowe. Badania terenowe dostarczyły też wielu zabytków — przedmiotów użytkowanych przez ówczesnych mieszkańców grodu. Aktualnie zabytki z badań grodu znajdują się w pawilonie muzealnym na terenie Rezerwatu.

Znaleziska archeologiczne to z jednej strony tzw. materiał masowy, czyli ceramika, będąca (najczęściej) fragmentami naczyń glinianych, oraz kości zwierzęce (przeważnie świadectwo konsumpcji i wytwórczości rzemieślniczej), a także tzw. zabytki wydzielone. Te ostatnie to przedmioty wykonane z różnych surowców (glina, kości, żelazo, brąz, srebro czy szkło i kamień), a stanowiące znaleziska rzadkie, czasami unikatowe.

Pałac założony jest na planie prostokąta. podpiwniczony, dwukondygnacyjny i nakryty płaskim dachem. Do korpusu głównego przylegają dwa parterowe skrzydła boczne. W centrum dwukondygnacyjnego korpusu umieszczony jest ryzalit poprzedzony pięknym portykiem arkadowym. Jego ściany, szerokimi arkadami, z trzech stron otwierają się na wiodący do pałacu podjazd. Arkadę czołową flankują podwójne kolumny, arkady boczne, zdublowane pilastry. Pałac w czasach swojej świetności był bardzo bogato zdobiony, do dziś zachowały się resztki sztukaterii w postaci naczółków, profilowanych gzymsów, opasek wokół okien.

Podobno pałac w Unii ma też swoją „białą damę”, która od czasu do czasu ukazuje się w okolicach rezydencji. Kim była za życia i czemu nie spoczywa w spokoju? - Autorka bloga naprzekordniom, z którego czerpię mnóstwo informacji o miejscach "mało guglowalnych", nie dotarła do tej informacji. Zatem jeśli ktoś, coś... to poniżej znajduje się link do tego bloga, a tam już kontakt do autorki.

Pałac został zbudowany na przełomie XIX i XX wieku przez Waleriana Hulewicza. W 1910 roku został przebudowany przez Janinę z Hulewiczów i Stanisława Błociszewskiego[2] według projektu Stanisława Mieczkowskiego[3]. Dwukondygnacyjny obiekt został wykonany z cegły na planie litery "T". Od frontu znajduje się portyk z czterema kolumnami jońskimi zwieńczony trójkątnym frontonem zawierającym herby właścicieli: Ostoja – Błociszewskich (po lewej) i Nowina – Hulewiczów (po prawej).

Dziś jest w rękach prywatnych, ale nie byle jakich rękach. Otóż nowi właściciele nie tylko planują remont, ale również stworzenie w pałacu izby pamięci i miejsc spotkań kulturalnych. Według wszelkich źródeł internetowych wynika, że właściciele są otwarci na zwiedzających i chętnie pokazują pałac i jego otoczenie. Dla mnie jest to niesamowite. I rzadko się zdarzające. Takze tego... Lubimy takich właścicieli.

Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
Ostrów Lednicki
Wielkopolski Park Etnograficzny | Dziekanowice
Giecz
Grzybowo
Ostrów Radzimski

Na Ostrowie Lednickim mieścił się niegdyś jeden z najważniejszych grodów państwa Piastów. Na terenie dzisiejszego grodziska znajdują się m.in. pozostałości potężnych wałów obronnych i pałacu książęcego z kaplicą. Odkryto w niej baseny chrzcielne, które wskazują na Ostrów jako prawdopodobne miejscu chrztu Mieszka I. Dopełnieniem ruin na wyspie była do 2017 roku kilkakrotnie nagradzana wystawa „Ostrów Lednicki. Pod niebem średniowiecza”.

Na wyspie znajdują się jedne z najważniejszych pozostałości polskiej architektury wczesnośredniowiecznej: relikty kamiennego pałacu wraz z przylegającą kaplicą na planie krzyża greckiego. W miejscu tym najpewniej Bolesław Chrobry podejmował cesarza Ottona III. W ruinach kaplicy dokonano sensacyjnego odkrycia basenów chrzcielnych, które przemawiają za Ostrowem Lednickim jako miejscem chrztu Mieszka I w 966 roku. Widoczne są także wyjątkowe w Europie Środkowej pozostałości drewnianych mostów, z których jeden miał niemalże pół kilometra długości. Na wyspie znajdują się również fundamenty kościoła grodowego z grobowcami, w których, jak się przypuszcza, spoczywał między innymi nieznany z imienia syn Bolesława Chrobrego

Zniszczony po najazdach w latach 30. XI wieku gród nie odzyskał dawnego znaczenia. Około połowy tego stulecia stał się siedzibą kasztelana i zaczął funkcjonować tam cmentarz użytkowany do początków XIV wieku. Archeolodzy odkryli na jego terenie blisko dwa i pół tysiąca pochówków.

Wyspa Władców położona jest pośród malowniczych terenów Lednickiego Parku Krajobrazowego, dlatego wizyta na Ostrowie Lednickim to również doskonała okazja do obcowania z wielkopolską przyrodą. Istnieje możliwość zamawiania lekcji muzealnych lub spacerów tematycznych z edukatorem. Co roku na miejscu odbywają się imprezy plenerowe m.in. Noc Kupały i Dzień Dziecka, które łączą rozrywkę z edukacją. Ostrów Lednicki jest udostępniany zwiedzającym od połowy kwietnia do połowy października. W pobliżu znajduje się stylowa regionalna karczma, a wokół jeziora są rozlokowane liczne gospodarstwa agroturystyczne.

Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
Ostrów Lednicki
Wielkopolski Park Etnograficzny | Dziekanowice
Giecz
Grzybowo

Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy udostępnia zwiedzającym także Punkt Etnograficzny w Rogierówku, koło Poznania. Znajduje się tam ośmioboczny wiatrak wybudowany około 1905 roku. Wewnątrz zobaczymy kompletne wyposażenie złożone z maszyn z przełomu XIX i XX wieku.

Warto wybrać się też do Dziekanowic, aby na chwilę przenieść się w czasie i zobaczyć jak dawniej żyli mieszkańcy typowej wielkopolskiej wsi.

Każda zagroda, w skład której wchodzą: chałupa, stodoła oraz niekiedy obora (dla bydła z częścią przeznaczoną dla koni), chlew i kurnik, jest w pełni wyposażona, dzięki czemu odzwierciedla warunki życia na wsi wielkopolskiej z przełomu XIX i XX wieku. Przy odtwarzaniu wyglądu wsi owalnicy (typowej wsi w tym regionie), muzealnicy nie zapomnieli też o centralnie usytuowanym kościele. W Dziekanowicach stanęła więc drewniana, barokowa świątynia z 1719 roku, pochodząca ze wsi Wartkowice. Do dziś zachowało się jej wyposażanie, m.in. ambona i chrzcielnica oraz osiemnastowieczne polichromie.

Uwagę każdego odwiedzającego Wielkopolski Park Etnograficzny zwrócą zapewne trzy wiatraki, ustawione na wzgórzu. Dwa z nich to wiatraki drewniane – tzw. partlak i koźlak, zbudowane w XIX wieku, trzeci wiatrak to murowany holender. Wszystkie trzy widać niemal z każdego miejsca muzeum. Formalnie znajdują się na terenie wsi Moraczewo. Warto też zwrócić uwagę na najstarszy obiekt muzealny – ponad czterystuletnia, bo pochodząca z 1602 roku, chałupę z miejscowości Zdrój.

Zaś na malowniczej wyspie skansen archeologiczny. W średniowieczu był to jeden z najważniejszych ośrodków państwa pierwszych Piastów. Tu też znajduje się największy zbiór sakraliów średniowiecznych w Polsce z bizantyjskim relikwiarzem do przechowywania fragmentu Krzyża Pańskiego.

Wybrane
Osieczna | Muzeum Młynarstwa
Leszczyńskie wiatraki
Śmigiel - Pięknie odrestaurowane wiatraki

Najstarszą, a zarazem najliczniejszą grupę wiatraków stanowią koźlaki. Nazwa pochodzi od nieruchomej podstawy, zwanej kozłem, na której wznosiła się cała konstrukcja. Pozwalała ona na obrót wiatraka w kierunku wiejącego wiatru przy pomocy specjalnego dyszla. Obrót następował z użyciem siły „kilku chłopa” lub zaprzęgając doń konia. Zasadniczo konstrukcja koźlaków przetrwała bez zmian aż do schyłku XIX wieku.

W inny sposób obracano skrzydła w kierunku wiatru w wiatrakach typu holenderskiego, zwanego po prostu „holendrami”. Pojawiły się one na ziemiach polskich wraz z osadnikami z terenu Niderlandów. Tutaj podstawa była nieruchoma, najczęściej murowana, a obracano samą „czapę” ze skrzydłami. Tego rodzaju wiatraki najczęściej można jeszcze spotkać na Pomorzu i tam też stosunkowo często trafia się na murowane podstawy stojące samotnie gdzieś w polu.

Spis drewnianych kościołów na stronie

Wielkopolskie kościoły budowano przeważnie w konstrukcji wieńcowej (zrębowej) lub w konstrukcji sumikowo-łątkowej, a następnie ich ściany szalowano wertykalnie. Jednak zachowały się liczne świątynie, przeważnie protestanckie, które zbudowano w konstrukcji słupowo-ramowej z wypełnieniami z glinobitki (tzw. strychulec, szachulec), a od XIX wieku z cegły (tzw. mur pruski).

Niejednokrotnie pola między belkami (czarnymi od impregnatu przeciwogniowego) tynkowano na biało, co tworzyło niezwykle dekoracyjny efekt. Wiele z drewnianych świątyń posiada osobno stojące dzwonnice, niekiedy o wymyślnych kształtach. Jeżeli zaś dzwon zawieszony jest na kościelnej wieży, to ma ona konstrukcję słupowo-ramową i nie jest zespolona z nawą, gdyż powstające drgania doprowadziłyby do jej zawalenia. Wszystkie świątynie zostały udokumentowane fotograficznie i pomierzone. Niestety, od tego czasu 7 z nich spłonęło (m.in. szachulcowy w Szlichtyngowej i drewniany w Tuchorzy).

W dniu dzisiejszym na terenie województwa wielkopolskiego istnieją 152 drewniane katolickie świątynie i 5 protestanckich; szachulcowych- katolickich 13 i protestanckich 21. Do rejestru zabytków wpisano 193 kościoły, w tym 29 z nich posiada cenną polichromię (m.in. Słopanowo, Tarnowo Pałuckie, Słupca, Sokolniki, Bralin, Zakrzewo, Brokęcino, Buczek Wielki.