najdalej wysunięty na zachód mezoregion stanowiący część Wyżyny Śląskiej. Od północy graniczy z Równiną Opolską, od wschodu z Garbem Tarnogórskim, od południa z Kotliną Raciborską i od zachodu z Pradoliną Wrocławską. Jego powierzchnia wynosi ok. 320 km2. Chełm jest garbem zbudowanym z wapieni i dolomitów środkowego triasu, miejscami przykrytych osadami czwartorzędowymi – glinami zwałowymi i piaskami. Najwyższym wzniesieniem jest Góra Świętej Anny o wysokości 407,6 m n.p.m., która wraz z pobliskimi lasami i łąkami została objęta ochroną w postaci Parku Krajobrazowego Góra Świętej Anny chroniącego liczne kompleksy leśne (m.in. ciepłolubną buczynę storczykową, żyzną buczynę sudecką, kwaśną buczynę) oraz murawy kserotermiczne. Obszar Chełma jest jedynym miejscem w województwie, gdzie występują obuwik pospolity, len austriacki i kruszczyk drobnolistny. Głównymi miastami regionu są Strzelce Opolskie i Leśnica. Region obejmuje też tereny gmin Izbicko, Wielowieś i Tworóg.

Od północy graniczy z Równiną Opolską i Wyżyną Woźnicko-Wieluńską, od południa z Wyżyną Katowicką i Pagórami Jaworznickimi, od wschodu z Wyżyną Krakowsko-Częstochowską a od zachodu z Chełmem i Kotliną Raciborską. Jego powierzchnia wynosi ok. 1010 km2. Składa się z kilku członów oddzielonych od siebie dolinami i kotlinami rzek i potoków. Średnie wysokości wahają się od 340 do 380 m n.p.m. Najwyższy punkt o wysokości bezwzględnej sięgającej 398 m n.p.m. (tzw. Góra Łubianki) znajduje się w Nowej Wsi (gm. Mierzęcice) na pograniczu z Twardowicami (gm. Bobrowniki).

Zbudowany jest z wapieni i dolomitów środkowego triasu (dlatego bywa nazywany także Progiem Środkowotriasowym), miejscami przykrytych osadami czwartorzędowymi – glinami zwałowymi i piaskami. Na obszarze Garbu znajduje się Pustynia Błędowska – największe w Europie pole luźnych piasków, które były eksploatowane jako piaski podsadzkowe na potrzeby górnośląskich kopalń. Obecnie postępuje jej zarastanie w wyniku prowadzonych zalesień sosnowych. Do niedawna wydobywano tu rudy cynku i ołowiu: Tarnowskie Góry, Strzemieszyce Małe, Sławków, Bolesław, Bukowno. W pobliżu Garbu Tarnogórskiego, granicząc z nim od strony wschodniej, znajduje się Wyżyna Olkuska, również miejsce wydobycia cynku i ołowiu. Tu też znajdowały się huty oraz zakłady papiernicze w Kluczach.

wyżyna zajmująca centralną część Wyżyny Śląskiej. Od północy i północnego wschodu graniczy z Garbem Tarnogórskim, od południowego wschodu z Pagórami Jaworznickimi, od południowego zachodu z Płaskowyżem Rybnickim i od zachodu z Kotliną Raciborską. Zbudowana jest z węglonośnych skał karbońskich, na których zalegają dolomity i wapienie środkowego triasu. Na niej jest prowadzone intensywne wydobycie węgla kamiennego. Region jest silnie uprzemysłowiony, leży w obszarze Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Pod względem historycznym większa część Wyżyny Katowickiej należy do Górnego Śląska a fragmenty wschodnie stanowią w większości Zagłębie Dąbrowskie. Na Wyżynie Katowickiej znajdują się takie miasta (lub ich części), jak: Będzin, Bytom, Chorzów, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Jaworzno, Katowice, Knurów, Mikołów, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Zabrze.

region naturalny znajdujący się w południowej Polsce, południowo-wschodnia część Wyżyny Śląskiej, głównie tereny miasta Jaworzna oraz fragmenty miejscowości położonych w jego okolicach m.in.: Lędzin, Imielina, Chełma Śląskiego, Chełmka, Libiąża, Chrzanowa, Balina, Mysłowic, Katowic i Tychów. Łączna powierzchnia regionu 513 km2. Od otaczających je Wyżyn: Olkuskiej, Katowickiej i Garbu Tarnogórskiego, Pagóry Jaworznickie różnią się mniej zwartymi formami rzeźby terenu. Od południowego wschodu graniczą z Rowem Krzeszowickim i Garbem Tenczyńskim a od południa z częścią Kotliny Oświęcimskiej tj. z Równiną Pszczyńską i Doliną Górnej Wisły. Budujące region dolomity triasowe nie tworzą tu doskonale ciągłej i zwartej powierzchni, lecz izolowane pagóry porozdzielane różnorodnym systemem obniżeń. W obniżeniach tych osadziły się, w pokładach o znacznej miąższości, piaski lodowcowe i rzeczne, wtedy można na tych terenach budować kopalnie piasku. Najwyższym wzniesieniem regionu jest Góra Pod Wiankiem mierząca 357 m.n.p.m Z budujących podłoże skał wieku karbońskiego wydobywa się cynk, ołów oraz węgiel kamienny. Pod względem historycznym większa część Pagórów Jaworznickich leży w Małopolsce a fragmenty zachodnie na Górnym Śląsku.

mezoregion położony w południowej Polsce, stanowiący południowo-zachodnią część Wyżyny Śląskiej. Obszar wznosi się do ok. 310 m n.p.m. (w Pszowie). Najwyższym naturalnym wzniesieniem płaskowyżu jest wzgórze Ramża (325 m n.p.m.), a sztucznym hałda w Rydułtowach (406 m n.p.m.). Powierzchnia płaskowyżu 850 km2. Płaskowyż Rybnicki składa się z osadów wodno-lodowcowych zlodowacenia środkowopolskiego, a jego fundament stanowią skały karbońskie przykryte osadami morza mioceńskiego ze złożami soli, gipsu i siarki[1][2][3][4][5]. Zewnętrzną warstwę osadów tworzą gliny, żwiry i piaski czwartorzędowe o niewielkiej miąższości znikomej przydatności rolniczej[1][3][4]. Główną formą korzystania z surowców naturalnych jest przemysł wydobywczy[1][3]. Występują złoża węgla kamiennego, soli, siarki i gipsu. Na Płaskowyżu Rybnickim rozwinął się Rybnicki Okręg Węglowy. Obszar jest gęsto zaludniony, główne miasta: Jastrzębie-Zdrój, Rybnik, Wodzisław Śląski, Żory.