Krynica jest uzdrowiskiem i kurortem- i to należy zapamiętać. Choć mimo tłumów warto ją odwiedzić, Chociażby ze względu na unikatowe walory uzdrowiskowe oraz przepiękną, drewnianą, architekturę uzdrowiskową. Coraz mniej kuracjuszy udaje się w kierunku parku zdrojowego, a szkoda, bo jest to jeden z ładniejszych miejskich terenów leśnych w okolicy.
W Krynicy łączą się szlaki piesze, rowerowe, konne i narciarskie. Najsłynniejsza jest oczywiście trasa narciarska z Jaworzyny Krynickiej.
Legenda o uzdrowieniu krynicką wodą
Przed wiekami kiedy Krynicę porastały olbrzymie karpackie bory, w dolinie gdzie obecnie sciele się deptak, biło z głębin ziemi chłodne źródło nazwane później Zdrojem Głównym.
To właśnie tutaj zabłąkał się powracający z wojennej wyprawy rycerz. Raniony przez zwierza, broczący krwią oczekiwał pomocy. Zatopiona w pokornej modlitwie pasterka usłyszała głos wzywający ratunku. Urocza pasterka odnajduje rycerza, pada na kolana i woła z ufnością Matko Najświętsza ratuj go. I oto w błękitnej jasności zstępuje z niebios Matka Boża i wskazując na tryskający zdrój mówi:
Umyj tą wodą rany rycerza, a żyć będzie.
I tak się stało...
Odtąd zaczęła się szerzyć sława krynickiego zdroju i cześć Najświętszej Panienki uzdrawiającej chorych. Zaś w miejscu owego zdarzenia, na zboczu Góry Parkowej, wzniesiono figurę Matki Bożej – Królowej Krynickich Zdrojów.
Artur Grottger zachwycony uroczym Gąszczem leśnym i sławą cudownego źródła zapragnął aby ponad zdrojem pośród lasu, na stoku góry stanęła statua Matki Bożej Łaskawej. By swym płaszczem opiekuńczym otuliła Krynicę, by ku niej spojrzenie swe mogli zwracać wszyscy chorzy.
Wykonał piękny rysunek i z hojnej ofiarności wiernych w roku 1864 stanęła figura Matki Bożej stając się cudowną Leśną Świątynią Krynicy.
Muzeum Nikifora- Willa Romanówka
Zabudowa uzdrowiskowa Krynicy
Kolej linowa na Jaworzynę Krynicką
Najdłuższa i najnowocześniejsza kolejka gondolowa w Polsce. Dolna stacja kolejki znajduje się w dolinie Czarnego Potoku. Sześcioosobowe wagoniki w 7 minut pokonują odległość ok. 2 km, przenosząc pasażerów na szczyt Jaworzyny Krynickiej (1114 m n. p. m.) W ciągu godziny kolej może przewieść na szczyt 1600 osób.
Trasa kolei długości 2211 m przebiega z Czarnego Potoku na sam szczyt Jaworzyny Krynickiej (1114 m n.p.m.). Po pokonaniu 465 m różnicy wzniesień można podziwiać z platform widokowych wspaniałe beskidzkie krajobrazy, a przy ładnej pogodzie również Tatry słowackie.
U podnóża Jaworzyny Krynickiej zlokalizowany jest nowy, komfortowy Hotel*** Jaworzyna Krynicka.
Krynica - Słotwiny - cerkiew
>> zobacz
Krynica - kościół zdrojowy
>> zobacz
Góra Parkowa i Huzary
Park zdrojowy w Krynicy
Diabelski Kamień
Pomnik przyrody nieożywionej, skała pochodzenia osadowego- piaskowiec. Wyróżnia się oryginalnym kształtem przypominając dużego pięciometrowej wysokości grzyba. Swoją niezwykłą formę zawdzięcza występowaniu piaskowca o różnej wytrzymałości, żywo reagującego na warunki atmosferyczne. Głównymi czynnikami, które nadawały kształt skale były zmiany temperatury, zamarzanie wody, działanie wiatru. W wyniku tych działań skała uległa erozji co sprawiło, że odpadały od głównego bloku odłamy nadając obecny wygląd kamiennej figurze, do której przylgnęła kolejna legenda.
Wracamy do muszyńskiego rycerza zakochanego w krynickiej pasterce. Kiedy król wzywa na wyprawę wojenną, ojciec posyła syna aby ten zapomniał o ubogiej dziewczynie. Szczęśliwie nie odniósłszy ran rycerz wraca w rodzinne strony. Na stokach Góry Parkowej zostaje poraniony przez dzikiego zwierza /albo przez zbójców, jak kto woli/. Widząc ukochanego, dziewczyna klęka na kolana, zaczyna modlić się do Matki Boskiej prosząc o uzdrowienie... Wielkie było jej zdziwienie, gdy obmyła rany cudowną wodą bijącą z głębi ziemi. Rycerz ozdrowiał. Ojciec dowiedziawszy się o cudownym zdarzeniu godzi się na małżeństwo. Żyją długo i szczęśliwie.
Kiedy moce diabelskie dowiadują się o istnieniu w Krynicy cudownego źródła z życiodajną wodą, postanawiają je zniszczyć. Podnosi diabeł ogromny głaz z tatrzańskiej turni, niesie go by zrzucić na cudowne źródło. Krocząc ciężko zbliżał się do Krynicy, był już pod szczytem Krynickiej Jaworzyny, a tu nagle pieje kur... raz, drugi i trzeci. Diabeł upuszcza kamień i od tej pory leży on tam po dzień dzisiejszy. Kto nie wierzy, proszę sprawdzić.
Góra Krzyżowa nad Krynicą
Dawniej przez lud nazywana Urdy Wierchem. Krzyżową została nazwana później, od drewnianego krzyża, wzniesionego zapewne dla upamiętnienia walk konfederackich. Inna wersja legendy mówi, że wzniesiono go dla upamiętnienia zamordowania jakiegoś leśniczego.
Kirkut w Krynicy
O kirkucie na cmentarze-zydowskie.pl
O kirkucie na wirtualny sztetl
Cmentarz założony w połowie XIX w. znajduje się na wzgórzu przy ul. Polnej. Nekropolia mierząca 30x50 m mieści około 120 macew. Większość nagrobków wykonana jest z piaskowca. Gdzieniegdzie widoczne są macewy z marmuru, granitu i popularne przed II wojną światową nagrobki z betonu. Inskrypcje nagrobne w języku hebrajskim i polskim wskazują, iż część z pochowanych tu osób nie była mieszkańcami Krynicy. Najprawdopodobniej byli to kuracjusze, którzy spoczęli w miejscu swojej śmierci. W czasie okupacji na cmentarzu odbywały się masowe egzekucje Żydów. Po wojnie cmentarz popadł w ruinę. Wykorzystywano go jako wysypisko śmieci. Obecnie teren jest zadbany i otoczony kamiennym murem. Prace porządkowe i renowacyjne zostały sfinansowane przez Leona Gatterera oraz Urząd Miasta Krynicy. Teren cmentarza jest administrowany przez Żydowską Gminę Wyznaniową w Krakowie. Klucz do bramy znajduje się w Urzędzie Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Krynica-Zdrój, przy ul. Kraszewskiego 7, pokój 27. tel. (0-18) 471-53-20
Przełomowym momentem w dziejach Żydów Sądeckich był przywilej zezwalający im na osiedlanie się w mieście Nowym Sączu, wydany przez króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1673 r. Sądeccy Żydzi zajmowali się głównie hilem (futrami, skórami, miodem i winem), usługami (rzeźnictwo, krawiectwo, kuśnierstwo itp.) i rzemiosłem. Ponadto prowadzili liczne szynki (później restauracje i hotele), młyny, browary oraz zajmowali się poborem ceł i myt. Szczególną pozycję wśród ludności żydowskiej na Sądecczyźnie odgrywał mistyczny nurt religijny zwany chasydyzmem, który z czasem stawał się coraz bardziej ortodoksyjny.
Pierwsi Żydzi pojawili się w Krynicy w ostatnich latach XVIII wieku, a dziewiętnastowieczny rozwój uzdrowiska spowodował ich masowy napływ. Krynica była ulubionym uzdrowiskiem żydowskim, frekwencja sięgała kilku tysięcy gości rocznie.
Położenie:
Krynica położona jest urokliwie - między pasmem Jaworzyny Krynickiej, zalesionych szczytów Gór Hańczowskich (z najwyższym szczytem polskiego Beskidu Niskiego - Lackową) oraz Gór Lubowelskich, do których zaliczamy Dubne i Zimne - tak często błędnie lokalizowane w Beskidzie Sądeckim.
Pasmo Jaworzyny Krynickiej położone jest między Popradem a Kamienicą Nawojowską. Wśród szczytów najwyższe to: Jaworzyna Krynicka (1114 m- najwyższy), Runek (1080 m), Pusta Wielka (1061 m), Hala Łabowska (1061 m), Parchowatka (1005 m), Wierch Nad Kamieniem (1084 m), Sokołowska Góra (1003 m), Pisana Hala (1044 m). Północne stoki nie zostały jeszcze zmienione przez człowieka, dzięki temu można tam spotkać rzadko spotykane gatunki, takie jak: niedźwiedź brunatny, żbik, jeleń karpacki, borsuk, kuna, ryś, dzik, wilk, lis, a także :orzeł przedni, głuszec, cietrzew, orlik krzykliwy, puchacz, jarząbek, bocian czarny.
Szlaki turystyczne:
W okolicach Krynicy aż roi się od krótszych i dłuższych szlaków. Szczególnie polecamy szlak dookoła Krynicy (żółty), czarny do Tylicza i zielony na Jaworzynę Krynicką.
Główny szlak beskidzki- w Beskidzie Sądeckim biegnie od Krynicy, przez Jaworzynę Krynicką- Łabowską Halę- Halę Pisaną do Rytra. Z Krynicy na wschód, szlak beskidzki kieruje się przez centrum uzdrowiska, dalej na Huzary i w kierunku Beskidu Niskiego, przez Mochnaczkę Niżną i dalej do Hańczowej.
Szlak idący z Muszyny, przez Złockie na Jaworzynę Krynicką. Schodzi przez )( Krzyżową do Krynicy (biegnie północną stroną miasta- idealny dla tych, którzy nie chcą odwiedzać uzdrowiska). Biegnie dalej na Huzary (węzeł szlaków) i do Wysowej.
Wokół Krynicy- W Krynicy przechodzi przez centrum miasta. Idąc na zachód przechodzi przez )( Krzyżową, Drabiakówkę, Żydówkę (Jaworzynkę), schodzi do Kopciowej i dalej górkami przez Jakubik, Huzary i Górę Parkową z powrotem do Krynicy.
Miła alternatywa dla zatłoczonego szlaku czerwonego. Początek w Żegiestowie, dalej szlak idzie przez Pustą Wielką (wyżne i Niżne Młaki), Runek i odbija na wschód, idąc przez Drabiakówkę i )( Krzyżową do centrum Krynicy. Z Krynicy idzie dalej na Palenicę (Góra Parkowa), schodzi przez Bradowiec (mało uczęszczana trasa) do Powroźnika i dalej przez Dubne aż do Leluchowa.
Szlak łącznikowy- łączący kopiec Pułaskiego (po wschodniej stronie parku zdrojowego w Krynicy) z Tyliczem.
W kierunku Sącza:
Kirkut w Łabowej
O kirkucie na cmentarze-zydowskie.pl
O kirkucie na wirtualny sztetl
Cmentarz żydowski w Łabowej powstał w XIX wieku. Jego powierzchnia wynosi 0,8 ha. Do dzisiaj zachowało się około 500 nagrobków.
Nowa Wies- kościół
Roztoka Wielka- cerkiew
Łosie- cerkiew
Na północ i północny wschód:
Śnietnica- cerkiew
Polany- cerkiew
Czarna- cerkiew
Brunary Wyżne- cerkiew
Berest- cerkiew
Banica k/Izb- cerkiew
Mochnaczka- cerkiew
Na południowy wschód:
Tylicz - kościół i cerkiew
Mofeta w Tyliczu
Muszynka - cerkiew
Frićka- po słowackiej stronie
Okopy Konfederatów w Muszynce
Na południowy zachód:
O kirkucie na cmentarze-zydowskie.pl
O kirkucie na wirtualny sztetl
Kirkut w Muszynie
położony jest na stromym zboczu Malnika tuż przy Smarkatnym Potoczku, w południowo wschodniej części miasta, na zakręcie ul. Ogrodowej. Założona w XIX w. nekropolia na powierzchni 0,3 ha mieści około 80 macew. Cmentarz otoczony jest płotem z żerdzi. Gdzieniegdzie widoczne są fragmenty oryginalnego muru. Po prawej stronie od wejścia na cmentarz znajdują się groby z dwudziestolecia międzywojennego, po lewej starsze macewy. Najstarsze nagrobki pochodzą z 1900 r. Na macewach widnieją inskrypcje w języku hebrajskim, rzadziej w języku polskim. Po II wojnie światowej cmentarz popadł w zapomnienie. W 1995 r. wykonano prace renowacyjne sfinansowane przez Fundację Wiecznej Pamięci, o czym wspomina tablica informacyjna umieszczona na cmentarzu. Z inicjatywy dr. Leszka Hońdo z Katedry Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie dokonano inwentaryzacji nagrobków.
Muszyna Złockie- cerkiew
Muszyna- zabudowa, muzeum
Kiedyś tymi stronami uciekał król Muskata, otoczony rycerzami tak wysokiego wzrostu, że stojąc na przeciwległych szczytach gór, mogli sobie podawać ręce. Rycerze ci mówili biegle po łacinie. Królowi przypadła okolica tak do gustu, że postanowił się tu zatrzymać. Zbudował sobie zamek i założył miasto, które otoczył murem. Dał mu nazwę od swego imienia Muskata – Muszyna.
Jastrzebik- cerkiew
Milik- cerkiew
Szczawnik- cerkiew
Andrzejówka- cerkiew
Mofeta i Bulgotka
Dźwięki z mofety
Mofeta w Jastrzębiku
Jeszcze do 1947 r. we wsi znajdowało się ponad 100 gospodarstw łemkowskich. Do dziś można tu spotkać charakterystyczne łemkowskie domy, tzw. chyże. Przy drodze do Złockiego uważny turysta zaobserwować może dosyć rzadkie w Karpatach zjawisko suchej ekshalacji gazowej.
Ekshalacje dwutlenku węgla (mofety) towarzyszą zazwyczaj naturalnym wypływom wód mineralnych. Cięższy od powietrza dwutlenek węgla gromadzi się, zwłaszcza w bezwietrzne dni, w zagłębieniach terenu. W takich miejscach gaśnie płomień zapałki, leżą też uduszone małe gryzonie, ptaki, płazy. Stwierdzono nawet przypadki padania owiec. Zdarzało się, że dwutlenek węgla znajdował ujście w piwnicach domostw w Jastrzębiku i Tyliczu. Dawni mieszkańcy Jastrzębika- Łemkowie- mówili, że w tych miejscach oddycha piekło.
'Nepomuki'
Baszta i ruiny zamku
Zespół dworski z XVIII/XIX w.
barokowy kościół
Cmentarz żydowski
Na południe:
Powroźnik- cerkiew na liście UNESCO
Wojkowa- cerkiew
Leluchów- cerkiew
Dubne- cerkiew
Co koń wyskoczy:
Farma Lama w Tyliczu
ul. Konfederatów Barskich 11
33-383 Tylicz
tel.+48 18 471 58 96
Stadnina koni "Krzenycze" na Jakubiku
Kontakt: tel. +48 18 471 39 77
Stadnina koni Powroźnik
Powroźnik 94
33-370 Muszyna
tel. +48 18 478 16 29
Przysmaki łemkowskie:
- Homiłki
- Adzymka
- Pierogi z suszonymi śliwkami
- Baranina na miodzie
- Warianka
- Kiszeniaki zapiekane z boczkiem
o łemkowskiej kuchni
W Krynicy polecamy karczmę Kłynec
Tanio i do syta zjecie również w barze mlecznym- relikcie z czasów dawniejszych. Bar mleczny znajduje się przy ul. Kraszewskiego, po schodkach.
Łemkowie:
to zupełnie odrębna grupa etnograficzna a właściwie etniczna, językowa i zarazem kulturowa. Bogate dzieje tego ludu spowodowały, że w pewnych okresach czasu sprzęgły się one również z historią i kulturą mieszkańców Sądecczyzny. >
więcej na portalu beskid-niski.pl
Szlakami cerkwi łemkowskich
Romowie:
Sądecczyznę zamieszkuje także ludność romska (Cyganie), wyróżniająca się również odrębnością kulturową i językową. Historia zasiedlania ziemi Sądeckiej przez ludność romską sięga przypuszczalnie wieków XVI i XVII (szlak wędrówek Doliną Popradu, osady wokół Złockiego i Rytra), choć to w wieku XVIII poczęli osiedlać się tutaj przedstawiciele do dziś tu mieszkającej grupy Bregitka Roma, zwani Czasami Cyganami Karpackimi. Niegdyś prowadzili oni koczowniczy tryb życia zajmując się rzemiosłem, drobnym hilem, kowalstwem, kotlarstwem, hodowlą koni oraz wróżbiarstwem i magią. Jak kiedyś tak i obecnie Romowie zamieszkują małe wioski i obrzeża wiosek, a także części miast. Romowie należący do wspomnianej grupy charakteryzują się raczej luźną strukturą społeczną, brakiem jednolitego wyrazistego przywództwa i kontaktami z nie-Cyganami.
Dziś osiedla cygańskie (romskie) znajdują się głównie po południowej stronie granicy (na Słowacji.)
Popradzki Park Krajobrazowy
źródło fotografii
