Aktualizacja: styczeń'18



Tatarski Szlak
Krok po kroku








Unikatową atrakcja turystyczną jest Szlak Tatarski, wiodący m.in. przez oddalone o 7 km od Sokółki- BOHONIKI. Tu znajduje się XIX- wieczny meczet i muzułmański cmentarz- Mizar. Na bramie mizaru w Bohonikach widnieje napis: "Zabrania się rezerwować miejsce bez zgody gminy". Bo właśnie o tym niewielkim cmentarzu przypominają sobie pod koniec życia mieszkańcy różnych miast, wsi i miasteczek Polski. Oczywiście ci, którzy czują się Tatarami bądź też są wyznawcami islamu. Bohoniki bowiem to dawna osada tatarska ustanowiona w 1679 roku przez króla Jana III Sobieskiego w zamian za zaległy żołd rotmistrzowi chorągwi tatarskiej- Olejowskiemu- i żołnierzom tej chorągwi.

Nie wiadomo dokładnie, ilu jest wyznawców islamu w Polsce. Oficjalne dane statystyczne podają jedynie liczbę członków Muzułmańskiego Związku Religijnego - ponad 5,1 tys. osób. Liczbę Tatarów szacuje się na ok. 5-6 tys. osób, a liczbę napływowych muzułmanów na ok. 10-20 tys. W Polsce istnieje osiem gmin muzułmańskich - w Białymstoku, Bohonikach, Bydgoszczy, Gdańsku, Gorzowie Wielkopolskim, Kruszynianach, Poznaniu i Warszawie oraz trzy meczety - w Bohonikach, Kruszynianach i Gdańsku.

Wraz z rozwojem osadnictwa tatarskiego na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego powstawały osady, które obecnie znajdują się na terytorium Polski, Białorusi i Litwy. Trasa tatarskiego osadnictwa, na terenie Podlasia, jest niewielkim skrawkiem przemieszczania się i osadnictwa tego ciekawego narodu. Warto więc przebyć też trasę obejmującej swym zasięgiem tereny leżące poza granicami kraju. Do takich miejsc na Białorusi można zaliczyć np. Łowczyce, ze względu na ich wartość historyczną, Nowogródek, w którym znajduje się meczet, czy Słonim – jako jedno z większych skupisk Tatarów na Białorusi. Zaś na Litwie można byłoby włączyć Niemież, Sorok Tatary, Wilno i wiele innych miejsc. Szlak turystyczny obejmujący swym zasięgiem obszar trzech krajów byłby pierwszym przedsięwzięciem przedstawiającym etapy osadnictwa tatarskiego, podobieństwa i różnice w kulturze oraz tradycji kultywowanej przez Tatarów zamieszkujących te tereny. Miałoby to również istotny wpływ na pogłębianie współpracy i propagowanie kultury tatarskiej na terenie tych państw.
[źródło: www.ciekawepodlasie.pl/szlaki_podlasia/5,Szlak_tatarski.htm]


CIT:

Muzeum Społeczne Ziemi Sokólskiej
ul. Piłsudskiego 2, 16-100 Sokółka
tel. 085 711 24 86
muzeum.sokolka@gmail.com


Sokółka - Muzeum Ziemi Sokólskiej znajduje się w centrum miasta. Mieści się w zabytkowym budynku, powstałym w XVIII wieku, w czasach rządów na tych ziemiach nadwornego podskarbiego litewskiego Antoniego Tyzenhauza. Do dyspozycji zwiedzających są trzy stałe ekspozycje tematyczne: historyczna, etnograficzna i tatarska oraz sala wystaw czasowych. W budynku Muzeum mieści się także Punkt Informacji Turystycznej, czynny w godzinach pracy Muzeum.

Muzeum dysponuje zbiorem książęk i dokumentów poświęconych regionowi i historii i kulturze Tatarów Polskich. Pozycje te są udostępniane dla chętnych na miejscu.

Malawicze Górne (tak samo jak Dolne) leżą na Podlaskim szlaku tatarskim. Podobnie jak inne tereny w okolicach, wieś ta została osiedlona przez Tatarów w 1679 r. za sprawą Jana III Sobieskiego, który nadał im tam siedem folwarków. Prawdopodobnie istniał tu również meczet. Po powstaniu listopadowym władze carskie skonfiskowały im majątki i wysiedliły. Obecnie po Tatarach, ich folwarkach i meczecie nie zostało już śladu.

W Malawiczach na wzgórzu... do niedawna stał jeden z najlepiej zachowanych wiatraków sokólskich - z kompletnym mechanizmem wewnątrz. Niestety... w 2011 wybuchł pożar, którego nie dało się na czas ugasić. Po najwspanialszym z sokólskich wiatraków pozostały smętne resztki...



Mizar:

Żołnierze chorągwi lipkowskich - przodkowie polskich Tatarów - nazwę "mizar" lub "miziar" przynieśli z Turcji, gdzie oznacza ona właśnie cmentarz muzułmański.


Bohoniki - mizar Cmentarz w Bohonikach, jak wszędzie tatarskim zwyczajem położony jest na wzgórzu co razem z prowadzącą do niego 350 metrową drogą, obsadzoną gęsto na przemian modrzewiami i brzozami, tworzy niezapomniany malowniczy widok. Jest to największy muzułmański cmentarz w Polsce - zajmuje ok. 2 ha. Jest to jedna z dwóch głównych nekropolii Tatarów w Polsce.

Większość, bo ponad 250 nagrobków na bohonickim cmentarzu pochodzi z okresu powojennego i naśladuje architekturę cmentarzy chrześcijańskich, nadal zachowała orientalny charakter. Na granitowych płytach ozdobionych obowiązkowo półksiężycem i gwiazdą można odnaleźć wersety z Koranu wyryte alfabetem arabskim. Z polsko brzmiącymi nazwiskami Smolskich, Baranowskich, Rodkiewiczów sąsiadują na nagrobkach muzułmańskie imiona takie jak Ali, Mustafa, Aysza czy Fatma. W centralnej części cmentarza na stokach wzniesienia zachowało się około 30-tu nagrobków z II połowy XIX wieku. Na najstarszym z nich możemy odczytać datę 1786 roku. Większość z nich oprócz obowiązkowej inskrypcji w języku arabskim ma teksty napisane cyrylicą, co wynikało z zakazu ustanowionego przez władze carskie, używania języka polskiego na nagrobkach. W czasie zaborów nie wolno było również w tym języku modlić się w meczetach. Najdawniejsze groby zachowały typowy układ pochówku muzułmańskiego składającego się z dwóch kamieni nagrobnych: większego u głowy zmarłego i mniejszego u jego stóp. Drobniejsze kamienie ułożone są po bokach mogiły. Wszystkie groby są zwrócone na południe w kierunku świętego miasta muzułmanów – Mekki.



Bohoniki - stary mizar Teren pierwszego mizaru w Bohonikach jest ogrodzony i opatrzony tablicą informacyjną. Kiedy powstał dokładnie nie wiadomo, ale z pewnością było to po roku 1679, kiedy to Tatarzy osiedlili się tutaj. Początki osiedlenia się Tatarów w Bohonikach sięgają 1679 roku gdy Król Jan III Sobieski nadał je wówczas - w zamian za zaległy żołd – Olejowskiemu, rotmistrzowi chorągwi tatarskiej. Inna, nieco ubarwiona wersja mówi że król obdarował włościami Tatara, który za wierną służbę miał otrzymać tyle ziemi, ile zdążył objechać konno w ciągu jednego dnia.

Zabytkowy mizar, będący pierwszym cmentarzem muzułmańskim został odkryty w latach 80-tych XX wieku przypadkowo, podczas wydobywania żwiru w tym miejscu. Tu również stał pierwszy meczet. Po meczecie nie zostało nic, o istnieniu mizaru świadczą jedynie wystające fragmenty kamieni, będące niegdyś nagrobkami.



Bohoniki - meczet Meczet w Bohonikach jest jednym z dwóch zabytkowych, czynnych meczetów w Polsce.

Pierwszy meczet w Bohonikach osadnicy tatarscy wybudowali w XVII wieku prawdopodobnie w pobliżu zabytkowego mizaru. Dokładna data nie jest znana, gdyż spłonął on w czasie pożaru wsi a wraz z nim cała dokumentacja. Kolejny w obecnym kształcie zbudowano na przełomie XIX i XX wieku, prawdopodobnie w 1873r. O ile meczet w Kruszynianach przypomina kościół katolicki, tutaj widać wyraźne wpływy prawosławia- świątynia na planie zbliżonym do kwadratu (11,49m x 8,03m) przykryta jest kopertowym dachem, którego szczyt- centralnie wieńczy mała sześciokątna wieżyczka zakończona Meczet tatarskipółksiężycem. Niewielkie wnętrze- dostosowane wielkością do potrzeb społeczności tatarskiej- posiada wszystkie niezbędne elementy islamskiej świątyni ( wnęka mihrabu wskazująca kierunek na Mekkę oraz minbar skąd imam głosi kazania) Oczywiście tak jak w Kruszynianach zachowany jest podział na część męską i żeńską oraz wspólny przedsionek, w którym pozostawia się obuwie.

Kurban Bajram:

Kurban Bajram to jedna z dwóch najważniejszych w roku muzułmańskich uroczystości religijnych.
Uroczystości Kurban Bajram (to turecka nazwa święta) ustanowiono na pamiątkę Abrahama, który zamierzał poświęcić Bogu swojego syna Ismaela. Trwają one cztery dni. Według muzułmańskiego lunarnego kalendarza wypada ono dziesiątego dnia miesiąca Zul Hidzdza. Poza uroczystą modlitwą i kazaniem podczas święta wierni składają ofiarę z wołów lub baranów. Gdy w Bohonikach ofiarowano trzy woły, ich mięso zostało, zgodnie z tradycją, podzielone między potrzebujących i uczestników uroczystości, tak by nikt nie pozostał głodny.



Dawna wieś tatarska (Białogorce) Obecnie w Białogorcach nie ma już śladu po tatarskich osadnikach. Wieś leży u podnóża piaszczystej skarpy, którą dzielą liczne wąwozy. Przy moście przecinającym szosę z Krynek do Kruszynian stał XIX-wieczny młyn wodny.

Pierwotnie miejscowość ta nazywała się Nietupa. Założył ją około 1500 r. bojar Nestor. W XVII w. osadzono tu Tatarów. Dawniejszych mieszkańców przesiedlono wówczas do Trejgli. W XIX w. nadane oficerom folwarki oraz ziemie prostych szeregowców były własnością tatarskich rodów Koryckich i Tuchan-Baranowskich.



W sieci:
Wśród podlaskich stepów - dwór w Górce

Zespół dworski (Górka) Dlaczego drewniany dworek znajduje się na szlaku tatarskim? Ano dlatego, że w 1679 r. założono tu folwark, który był własnością tatarskiego oficera Samuela Murzy- Krzeczowskiego.

Do rozbiorów Polski wieś była własnością rodu Krzeczowskich, później przejął ją Korybut-Daszkiewicz który do 1890 r. rezydował w nieistniejącym już dworze nad stawem w pobliskiej Nietupie. Po tym jak rezydencję strawił pożar, Michał Korybut Daszkiewicz wybudował istniejący do dziś drewniany dworek w Górce. W planach była też dwór murowany, ale do jego budowy nigdy nie doszło.Obecnie poza dworem znajduje się tu murowana rządcówka z 1915 r., drewniane budynki gospodarcze z końca XIX wieku oraz zdewastowany park krajobrazowy z drugiej połowy XIX w. Niegdyś był tu jeszcze drewniany lamus, który planowano przenieść do skansenu, jednak z przyczyn naturalnych – ze starości, uległ zniszczeniu. Obok dworku ocalały dwie XIX-wieczne stodoły oraz współczesne budynki PGR.



Kruszyniany Meczet w Kruszynianach jest najstarszym meczetem w Polsce. Meczet ufundował sam Samuel Murza Krzeczowski, któremu król Jan II Sobieski nadał Kruszyniany i przywódcą wszystkich miejscowych Tatarów mianował, w zamian za uratowanie go w bitwie z Turkami pod Parkanami w 1683 roku.

Powiadają, że Kruszyniany to wioska "trójniedzielna".
W piątek modlili się tam wyznawcy islamu, w sobotę żydzi, w niedzielę zaś chrześcijanie.
Niektórzy mieszkańcy żartowali sobie nawet, że jest tyle okazji do świętowania, że brakuje czasu na pracę.


Architekturą meczet nawiązuje do katolickiego kościoła: zbudowany na planie prostokąta, przykryty dwuspadowym dachem, od frontu zwieńczony dwiema wieżyczkami i jedną w centralnej części budowli. Z zewnątrz i wewnątrz pokryty jest drewnianą boazerią pomalowaną na ciemnozielony kolor (zieleń kolor islamu).

Przewodnik:

Dżemil Gembicki
+48 502 543 871



Wnętrze zgodnie z muzułmańskim układem podzielona jest na część męską, gdzie znajduje się mihrab (wnęka wskazująca kierunek Mekki), minbar (stąd imam głosi kazania) oraz przestronny balkon na którym przebywa młodzież. W drugiej wydzielonej części przebywają kobiety i jedynie przez niewielkie okna zasłonięte firanką mogą spoglądać na część męską. Całość ozdobiona jest napisami koranicznymi i zdjęciami lub obrazami meczetów. Nie znajdziemy tutaj żadnych wizerunków ludzi gdyż zgodnie z religią jest to zabronione.