Aktualizacja: październik'17



Podkarpackie
Tam, gdzie Wołosi



  • Jesień w Łupkowie
  • Drewniane UNESCO Podkarpacia
  • Drewniane cerkwie pogranicza
  • Bieszczady wg Barnaby
  • Mielec i Kolbuszowa


Informator:


O regionie:


O regionie:

Podkarpacie to kraina geograficzna w południowo- wschodnich krańcach Polski, leżąca na przedpolu Karpat Zachodnich i Wschodnich. Turyści ściągają tu przede wszystkim dla gór- większą część terenu zajmują Beskidy Wschodnie-Bieszczady i Beskid Niski. Częściej odwiedzane są Bieszczady, tu też jest najwięcej szlaków turystycznych. Obszary te skolonizowano w XV-XVI w. Osiedli tu wówczas Bojkowie i Łemkowie, potomkowie pasterzy wołoskich, którzy wędrując z Bałkanów wzdłuż łuku Karpat.

Regionalnie:

  •  BIESZCZADY
  •  BESKID NISKI
  •  Góry Sanocko-Turczańskie
  •  Pogórze Przemyskie
  •  Pogórze Dynowskie
  •  Kotlina Jasielsko-Krośnieńska
  •  Pogórze Strzyżowskie
  •  Płaskowyż Kolbuszowski
  •  Równina Tarnobrzeska
  •  Rzeszowszczyzna
  •  Południowe Roztocze




  • Mapa regionu:



    przewodniki 10+:

    Przewodniki 10+ to autorski projekt prowadzony pod egidą MUWIT-u. Ideą jest opisanie wszystkich, znanych autorowi, miejsc i atrakcji, bez względu na własne przekonania. Z oczywistych względów czasem zasięg przewodnika obejmuje promień 10 km od danego miejsca, czasem mniej, a czasem więcej. Polska jest tak różnorodna, że nie da się jej wcisnąć w sztywne ramy zasad i formularzy.

    Dolina Górnego Sanu- Dolina Górnego Sanu to Raj dla tych którzy szukają ciszy i spokoju. Raj dla tych, którzy chcą na chwilkę oderwać się od zgiełku panującego w Ustrzykach czy w Wetlinie. Dla tych, którzy siadając wśród łąk dawnych wsi potrafią wyobrazić sobie jak to ongiś bywało. Nie znajdzie się tu bojkowskich cerkwi, tylko nieliczne krzyże. Brak też schronisk, sklepów, muzeów. Jest za to cisza, spokój i błękitna wstęga Sanu. No i pewność że nikt nie będzie nam przeszkadzał w kontemplacji. To rozległy i odludny obszar położony na południowo- wschodnich krańcach Polski. Jest to teren tzw. "bieszczadzkiego worka", na terenie którego znajdowało się kiedyś 10 zamieszkanych wsi. Obecnie pozostały tylko dwie: Muczne i Tarnawa Niżna.


    Gniazdo Tarnicy- Gniazdo Tarnicy to tereny co najmniej dziwne. Z jednej strony- najwyższy szczyt polskich Bieszczad (Tarnica) z krzyżem milenijnym na szczycie. Z drugiej- nieprzebyte zarośla na wschód od wyznakowanego szlaku. Tysiące turystów wspinających się czerwonym szlakiem na Rozsypaniec i Halicz i pojedynczy szczęśliwcy z zezwoleniem w kieszeni, badający przyrodę terenów od Przełęczy Bukowskiej na wschód. Niedostępny Kijowiec, płaski jak stół, i wyniosły Halicz z skalnymi schodkami wydeptywanymi przez turystów.




    Księgarnia:


    Pogórze Przemyskie
    Stanisław Kryciński
    Rewasz 2007




    Cerkwie Szlaku Ikon
    Bańkosz Robert
    Arete II


    W sieci:

    Tygodnik Podkarpacie

    Szlak architektury drewnianej w Podkarpackim

    Zobacz więcej

    Noclegi:

    Gościniec Banica
    Banica k/Gładyszowa
    Dorzecze Górnej Wisłoki

    Atrakcje turystyczne:


    Warto zobaczyć:


      UNESCO

    zaszczytu dołączenia do listy UNESCO, w tym regionie, dostąpiły drewniane zabytki.

    Południowe Roztocze:

    - cerkiew św. Paraskiewy w Radrużu
    - cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Chotyńcu

    Bieszczady:

    - cerkiew św. Michała Archanioła w Smolniku

    - cerkiew św. Michała Archanioła w Turzańsku

    Beskid Niski

    - cerkiew Opieki Bogurodzicy w Owczarach

    - cerkiew św. Paraskiewy w Kwiatoniu

    - cerkiew św. Michała Archanioła w Brunarach Wyżnych

    - kościół w Sękowej

    Kotlina Jasielsko-Krośnieńska:

    - Blizne

    - Haczów



    Skanseny Polski i Europy

    Rzadko odwiedzany skansen w Kolbuszowej, niewielki skansen w Markowej i największy w Polsce, przepięknie położony, skansen w Sanoku. Różnorodność muzeów na wolnym powietrzu wręcz onieśmiela. Ale przecież nie dziwi- rzadko który region odznacza się tak różnorodną i, zarazem spektakularną, kulturą ludową.
    *Skansen w Kolbuszowej
    Nasz skansen to urokliwe wsie z przełomu XIX i XX wieku. Prezentują kulturę Lasowiaków i Rzeszowiaków, zamieszkujących niegdyś teren północnej części obecnego województwa podkarpackiego. Wędrując po skansenie, położonym z dala od miejskiego zgiełku, zobaczysz świat, którego już nie ma, poznasz frapujące historie mieszkających tu ludzi, zrozumiesz chłopską duszę…



    *Skansen w Markowej
    Zaklęte w drewnie wspomnienia ożywają wraz z przekroczeniem drewnianego progu chłopskiej chałupy. Od tego momentu będziecie doświadczać historii wieloma zmysłami. Poczujecie zapach słomianej strzechy, waszym oczom ukażą się pomieszczenia, narzędzia, sprzęty domowe i gospodarskie te same, co na przełomie XIX i XX wieku, w końcu, aby dopełnić uczty zmysłów spróbujecie kawałek ciemnego chleba, który tak jak przed laty pieczony jest przez markowskie gospodynie. Społeczni przewodnicy, którzy znający dokładnie każdy nawet najmniejszy przedmiot z kilkutysięcznej ekspozycji, swoimi opowieściami przywołają miniona już epokę drewnianych chałup pod strzechą.




    *Skansen w Sanoku
    Park Etnograficzny w Sanoku należy do najpiękniejszych muzeów na wolnym powietrzu w Europie. Pod względem ilości obiektów jest największym skansenem w Polsce. Ogromnym plusem jest malownicze położenie- na prawym brzegu Sanu u podnóża Gór Sanocko-Turczańskich dość wiernie odzwierciedla fizjografię Podkarpacia. 38 ha powierzchni podzielone jest na 5 sektorów. Sektory są ułożone tak logicznie i zgodnie z topografią, że jest to aż nieprawdopodobne.


    * Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego w Bóbrce

    Zapraszamy do jedynego muzeum położonego na terenie czynnej do dzisiaj Kopalni ropy naftowej. Można u nas zobaczyć ropę naftową w stanie naturalnym, XIX wieczne Kopanki (szyby naftowe) oraz pospacerować pięknymi alejkami pośród lasu.



    * Zyndranowa- prywatny skansen
    W latach 1945-1946 z terenu Podkarpacia wysiedlono na tereny byłego ZSRR część ludności łemkowskiej. Pozostałych, w 1947 roku, w ramach akcji "Wisła" repatriowano na ziemie zachodnie. Opustoszały gwarne, gęsto zaludnione łemkowskie wioski, rozpoczęło się dewastowanie i grabienie zabytków kultury materialnej Łemków: cerkwi, zagród, kapliczek, cmentarzy, obiektów gospodarczych. Z liczącej 180 zagród Zyndranowej, ocalały nieliczne. Po złagodzeniu stosunku władz PRL do mniejszości łemkowskiej, w latach 1957-1958, niektórzy z wypędzonych powrócili w rodzinne strony i podjęli trud odbudowy normalnego życia. Wśród powracających znalazł się również Teodor Gocz. Wrócił do rodzinnej zagrody – którą zamieszkiwał wiekowy już pradziadek, dawny pisarz gromadzki – Teodor Kukieła (zmarł 17 grudnia 1955 roku). Teodor założył rodzinę i przystąpił do budowy nowego domu, w starym zaś gromadził łemkowskie pamiątki i eksponaty wojenne. Kiedy w 1968 roku rodzina Goczów przeniosła się do nowego domu, w starej "chyży" i stajni znajdowała się już pokaźna kolekcja eksponatów.






    Historia i historie:


    Legendarna Twierdza Przemyśl
    Po I wojnie światowej Przemyśl stał się miastem polskim. A początku lat 20. ubiegłego wieku zaczęło się porządkowanie fortów. W forcie XIII, zwanym San Rideau, robotnicy dotarli do najniższych kondygnacji. Ku ich zdziwieniu odkryli żelazne drzwi, które nie były zaznaczone na żadnym z planów. Wywarzono je. W kolejnych dniach po porządkowaniach lochu znalezione zostały: nóż, zapałki, ołówek i zeszyt. Miedzy kartkami zeszytu było ukryte wyblakłe zdjęcie. Na odwrocie miało słabo czytelny napis w języku rosyjskim i data 25 lipca 1914 roku.


    Szlak Architektury Drewnianej:


    Cerkwie w widłach Osławy i Osławicy Za ścianę ikonostasu może wejść tylko ksiądz lub mężczyzna sprzątający (pod warunkiem, że ma święcenia). Kobietom dorosłym, czyli z definicji nieczystym, nie wolno tam wchodzić. A mężczyźni mogą wejść tylko diakońskimi drzwiami. Przez Wrota Carskie może przejść tylko ksiądz, i to tylko i wyłącznie niosąc komunię (czyli cząstkę Boga).



    Kresy bieszczadzkie- Nie tak dawno temu (10 lat wstecz) do Michniowca, czy Bystrego trudno się było dostać. Nawet na piechotę. Bliskość granicy ukraińskiej powodowała wzmożone patrole straży granicznej i czujność, która nieodmiennie kończyła się pytaniem "A czego Pan(i) tu szuka?" Mało który strażnik rozumiał, że nie chcemy uciekać za zardzewiałą systemę... Dziś... Cóż- dziś jest zupełnie inaczej- ścieżki dydaktyczne, historyczne, przyrodnicze. Szlaki rowerowe i piesze. Do wyboru do koloru. Do Michniowca dojeżdżają nawet busy. A po drodze: unikatowe cerkwie w Bystrem i Michniowcu, prześliczna cerkiew w Smolniku oraz "zupełnie inna" cerkiew w Chmielu.

    Nad Soliną To teren przeplatania się kultur i religii. Tu znajduje się najstarszy kościół w Bieszczadach (Średnia Wieś) i najpiękniejsza cerkiew (Równia).


    Kolbuszowa Wśród obiektów zlokalizowanych na terenie skansenu znajdują się między innymi: młyn wodny z Żołyni z 2 poł. XIX w.,będący przykładem przemysłowego budownictwa Lasowiaków, stodoła z Kopci z 1749 r., chałupa z Raniżowa z końca XVIII w.- przykład zanikającego budownictwa z okresu osadnictwa józefińskiego w Puszczy Sandomierskiej. To skansen wymarzony dla osób pragnacych spokoju.


    Góry Sanocko- Turczańskie Pełne otoczonych opieką zabytków (Ulucz, Czerteż), ale i takich, które niszczeją pozostawione same sobie (Listkowate)



    Szlak Ikon- W Sanoku rozpoczyna się Szlak Ikon. Zatacza on 70-kilometrową pętlę przez Tyrawę Solną, Ulucz i Wujskie z powrotem do Sanoka. Na trasie są m.in. dwa muzea i dziesięć pięknych, bezcennych drewnianych cerkwi. Cerkiew w Uluczu jest najstarsza w Polsce (z 1510 r.). Szlak można pokonywać pieszo, konno, na rowerze lub płynąc doliną Sanu.

    Turystyka aktywna:



    Góry na Podkarpaciu:

  •  BIESZCZADY

  •  BESKID NISKI

  • Tradycje ludowe:




    Ginące zawody:

    Wokół problematyki zawodów leśnych: smolarstwo, dziegciarstwo, maziarstwo

    Po głębszych poszukiwaniach w źródłach okazało się, że, po pierwsze, nie można oddzielić smolarstwa od maziarstwa, dziegciarstwa i węglarstwa oraz że niektóre z tych terminów są sobie tożsame (o czym później), po drugie, że używana dzisiaj nomenklatura nie ma nic wspólnego z tradycją i dawnym nazewnictwem, więc spotkałam nie smolarza, a węglarza, i po trzecie wreszcie, że aby się czegoś dowiedzieć trzeba anielskiej wręcz cierpliwości.



    KRÓTKIE TRZY DNI
    Ale przyszli jacyś z Podhala. Mieli owce. Na tych polach je wypasali, a na noc chowali je do mnie, do wnętrza. Obrazu Matki Boskiej już tu nie było, na szczęście nie musiała na to patrzeć... Tam, gdzie klękali ludzie, leżało siano, a zamiast śpiewów cerkiewnych po dolinie niosło się beczenie owiec. To było straszne poniżenie.... Myślałam, że już się nie podniosę po tym upadku.... Ale przyszli inni. Oni nie byli obcy, choć ich nie znałam. Podobno mają tu bazę namiotową. Siedzieli pod moimi murami i śpiewali. Mieli gitary, bębenki, fujarki, ale inne niż pastuszkowie. Śpiewali i śpiewali. Inne to były pieśni, niż te cerkiewne... Wesołe, turystyczne. Wrócili po roku.



    Tradycje wielkopostne:

    W dolinie Sanu kultywowane są najciekawsze tradycje pełnienia warty przy grobie Jezusa.

    Obok oddziałów typowo wojskowych zachowały się malownicze straże tureckie. Urządzanie w Wielki piątek w kościołach grobów Chrystusa jest starą polska tradycją. Zazwyczaj wartę honorową pełnią przy nich strażacy w galowych mundurach. Ale nie wszędzie.

    W Radomyślu, Woli Rzeczyckiej, Zaleszanach, Giedlarowej, Grodzisku, Gniewczynie i innych wsiach i miasteczkach w dolinie Sanu spotyka się uzbrojone oddziały nazywane Turkami.

    W Zaleszanach jest to jednolicie umundurowany i uzbrojony w szable oddział kościuszkowski z własnym sztiarem. W skład oddziału strażników z Radomyśla wchodzą dochtory oraz koguty odziani w wysokie, błyszczące czapy ozdobione pękiem kolorowych wstęg. W Niedzielę Wielkanocną porywają dziewczęta do tańca i zatrzymują samochody. Dowódcą Turków jest basza ubrany w kolorową kapę.
    W Woli Rzeczyckiej koguty mają czarne mundury i wysokie czapy ozdobione sztucznymi kwiatami. Poza pełnieniem warty przy Grobie Pańskim Turki asystują księdzu przy święceniu ognia, wody i pokarmów oraz w czasie mszy i procesji rezurekcyjnej. W Niedzielę Wielkanocną chodzą z życzeniami po domach. Turki, na wzór oddziałów wojskowych, uzbrojeni są w szable i atrapy karabinów. Popisują się musztrź, jak w Gniewczynie Łańcuckiej i Grodzisku, lub tańcem- w Radomyślu i Woli Rzeczyckiej.

    Wielkanocne Turki są ważnym i ciekawym elementem kultury ludowej. Najprawdopodobniej wywodzą się ze średniowiecznych misteriów pasyjnych wprowadzonych w Polsce przez strażników Grobu Bożego (bożogrobców) z Miechowa, a być może także ze straży obywatelskich organizowanych dla obrony przed Tatarami. Nie ma dwóch identycznych oddziałów- różnią się kolorem mundurów, uzbrojeniem i tradycją. Niektóre mają własną orkiestrę.

    Ochrona przyrody:



    Bieszczadzki Park Narodowy
    Magurski Park Narodowy

  • Ciśniańsko- Wetliński P.K.

  • Czarnorzecko- strzyżowski P.K.

  • Jaśliski P.K.

  • P.K. Doliny Sanu

  • P.K. Gór Słonnych

  • P.K. Lasy Janowskie

  • P.K. Pogórza Przemyskiego

  • P.K. Pasma Brzanki

  • Południoworoztoczański P.K.

  • P.K. Puszczy Solskiej



  • Zamki Podkarpacia:

    Zamek Kamieniec w Odrzykoniu

    Zamek Kazimierzowski w Przemyślu

    Zamek w Baranowie Sandomierskim

    Zamek w Krasiczynie >

    Zamek w Lesku

    Zamek w Przacławiu >

    Zamek w Rozwadowie

    Zamek w Rzemieniu

    Zamek w Sanoku

    Zamek w Węgierce

    Zamek w Łańcucie



    Zalew Soliński i elektrownia wodna:

    Centrum Informacji o Energii Odnawialnej i Zespół Elektrowni Wodnych Solina ma do zaoferowania bardzo ciekawą ofertę zwiedzania Elektrowni Wodnej w Solinie, unikatowej nie tylko w skali krajowej budowli hydrotechnicznej.
    chcąc zwiedzić Elektrownię wodną Solina wraz z wnętrzem największej zapory betonowej w Polsce należy zgłosić się telefonicznie lub osobiście w Centrum Informacyjny Energetyki Odnawialnej znajdującej się przed bramą główną elektrowni.

    Tel. (013) 492 12 75 Fax. (013) 492 12 76


    Czy wiesz, że:


    W Sanoku rozpoczyna się Szlak Ikon. Zatacza on 70-kilometrową pętlę przez Tyrawę Solną, Ulucz i Wujskie z powrotem do Sanoka. Na trasie są m.in. dwa muzea i dziesięć pięknych, bezcennych drewnianych cerkwi. Cerkiew w Uluczu jest najstarsza w Polsce (z 1510 r.). Szlak można pokonywać pieszo, konno, na rowerze lub płynąc doliną Sanu.
    Ciekawostki