Szlak architektury drewnianej
Na Górnym Śląsku



Informator:


Zobacz na mapie:




Trasa główna:

BIERUŃ STARY- KOŚCIÓŁ ŚW. WALENTEGO:

  |     |     |  

GPS: 50.08959, 19.09338
Drewniany kościół patrona zakochanych, który tradycyjnie jest patronem obłąkanych, chorych i osób spoza nawiasu społeczeństwa. Stąd świątynia jemu poświęcona została postawiona poza granicami miasta (Ówczesnego, rzecz jasna). Typowy śląski obiekt z XVII wieku. Dziś na szlaku architektury drewnianej- warto go zobaczyć jadąc z Oświęcimia do Tychów.

  



  • Brusiek- kościół św. Jana Chrzciciela, bud. przed 1670, wieża czołowa.

  • Chorzów- kościół św. Wawrzyńca, bud. 1599, przeniesiony z Knurowa, wieża czołowa.

  • Chorzów (Skansen)- Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie, 57 drewnianych obiektów z Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego
    Skansen na powierzchni 25 ha pokazuje 58 przykładów drewnianego budownictwa ludowego z 5 regionów Górnego Śląska i Zagłębia beskidzkiego, podgórskiego, pszczyńsko-rybnickiego, przemysłowego i lublinieckiego), m.in. kościół św. Józefa z 1791 r. z Nieboczów (w latach 1971-1995 w Rybniku-Kłokocinie), domy mieszkalne z Dziećkowic, Krasów, Panewnik, dom ostatniego sołtysa Katowic- Kazimierza Skiby, chałupy z Kromołowa, Istebnej, spichlerze dworskie i plebańskie, zagrodę pasterską z Brennej.

  • Cieszowa- kościół św. Marcina, bud. 1751, wieża czołowa, cenne wyposażenie z XVIII w.

  • Gwoździany:

      |     |     |  

    GPS: 50.7249, 18.53258
    kościół Narodzenia NMP, bud. 1576, przeniesiony z Kościelisk, wieża czołowa.



  • Jeleśnia- Stara karczma, bud. XVIII w.


  • Katowice (Park im. T. Kościuszki)- zespół drewnianego kościoła św. Michała Archanioła, najstarsza jest świątynia z ok. 1510, wolnostojąca dzwonnica z XVII w., ogrodzenie drewniane, przeniesiony w całości ze Syrynii (zaczyn skansenu zrealizowanego dopiero po wojnie w Chorzowie).

  • Katowice, ul. Jordana 39- Muzeum Archidiecezjalne /zbiory średniowiecznej sztuki sakralnej, pochodzące z drewnianych kościołów województwa śląskiego/

  • Lubliniec- kościół św. Anny, bud. 1653, przeniesiony i przekształcony w 1999.

  • Sadów- dzwonnica murowano-drewniana z XVII w., nieopodal murowany kościół z XIV w.

  • Sieroty- kościół Wszystkich Świętych, bud. ok. 1470 (murowane prezbiterium), rozbudowany 1707, wieża czołowa z 1770.

  • Kościół p.w. Wniebowzięcia NMP i św. Jerzego w Miasteczku Śląskim

  • Karczma w Sławkowie

  • Bobrowniki- kościół parafialny p.w. św. Wawrzyńca z 1669 r. (wg innych źródeł w 1699 r.)- rzadki przykład kościoła dwuwieżowego.

  • Buków- Kaplica Różańcowa z 1770 r.

  • Bytom-Bobrek- kościół ewangelicki z 1932 r.

  • Czernica- (zniszczony) spichlerz dworski z XVIII w., konstrukcji zrębowej i sumikowo-łątkowej, kryty gontem.

  • Czernichów- dzwonnica wiejska z XIX w.

  • Gilowice- kościół św. Andrzeja z 1547 r. z wieżą z 1641 r., przeniesiony z Rychwałdu w 1757 r.

  • Juszczyna- kościół parafialny p.w. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny z lat 1924-27.

  • Kamesznica

  • Lubomia- kaplica św. Jana Nepomucena z ok. 1700 r.

  • Miasteczko Śląskie- kościół św. Jerzego i Wniebowzięcia NMP z 1666 r.

  • Pawełki- kościół filialny p.w. Matki Boskiej Fatimskiej z 1928 r.

  • Pietrowice Wielkie- kościół odpustowy św. Krzyża z 1667 r.

  • Podlesie- kościół parafialny p.w. św. Idziego z początku XVIII w.

  • Popów- kościół pomocniczy p.w. św. Józefa Robotnika z 1858 r.

  • Sławków- karczma z zajazdem z końca XVIII w.

  • Soblówka- kościół parafialny p.w. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny z 1939 r.

  • Tworóg Mały- kaplica św. Jana Nepomucena, bud. koniec XIX w.

  • Zabrze- Mikulczyce- kościół ewangelicki z 1937 r.

  • Zimna Wódka- kościół św. Marii Magdaleny, bud. 1748 lub 1524, wieża czołowa, protestancki w 1524-1701.

  • Złatna- leśniczówka habsburskiego zarządu lasów z 1876 r., proj. Karol Pietschka.

  • Mikuszowice Krakowskie- kościół św. Barbary, bud. 1690.

  • Pilica- dzwonnica drewniana z XVIII w.

  • Popielów- kościół św. Andrzeja, bud. 1654, przeniesiony na pobliski cmentarz.

  • Sól- dzwonnica drewniana z 1837.


  • Pętla Beskidzka:

    Pętla Beskidzka jest fragmentem Trasy Głównej i od Komorowic do Skoczowa ma odcinek wspólny z Pętlą Pszczyńską. Biegnie ona u podnóża Beskidu Śląskiego i Małego, na trasie popularnego objazdu Beskidów. Poza wyznaczoną trasą leżą oznakowane obiekty w Gilowicach [83], Szczyrku [81], Złatnej [84] i Czernichowie [82]. Warto też wspomnieć o nie oznakowanych drewnianych kościołach w Juszczynie i Soblówce. W kilku wsiach na trasie (Istebna, Koniaków, Kamesznica) zachowały się relikty dawnej zabudowy mieszkalnej i gospodarskiej, a w górach – drewniane schroniska turystyczne.


  • Bielsko-Biała- Dom Tkacza, bud. XVIII w., oddział Muzeum Okręgowego. Budynek o konstrukcji zrębowej, w którym mieści się oddział Muzeum w Bielsku-Białej – ekspozycja prezentująca wygląd domu i warsztatu sukienniczego w XVIII- wiecznym Bielsku.


  • Bielsko-Biała- kościół św. Barbary z 1690 r. ul. Cyprysowa. Świątynia będąca przykładem d. wiejskiego budownictwa sakralnego w stylu śląsko- Małopolskim. Najcenniejszymi elementami wnętrza są barokowe polichromie z pocz. XVIII wieku oraz gotycki tryptyk ołtarzowy z ok. 1470 r.

  • Bielowicko- kościół św. Wawrzyńca, bud. 1701, wieża czołowa, poewangelicki.

  • Cięcina- kościół św. Katarzyny, bud. 1542, powiększony 1667 i 1895.

  • Istebna- zabytkowa drewniana zabudowa, chałupa Kawuloka.

  • Istebna-iziołówka- kaplica Konarzewskich, bud. 1922, wystrój dzieła Ludwika Konarzewskiego seniora.

  • Istebna-Kubalonka- kościół Podwyższenia Krzyża Św., bud. 1760 lub 1779, przeniesiony z Przyszowic, bezwieżowy.

  • Istebna- Mlaskawka- kościół Józefa, bud. 1948, przeniesiony z Jaworzynki-Trzycatka, wystrój dzieła Józefa Boczka.

  • Istebna- stecówka- kościół NMP Fatimskiej, bud. 1957-9, wystrój dzieła miejscowych artystów: Konarzewskiego, Wałacha i Boczka.

  • Koniaków- ekspozycje sztuki ludowej w izbach regionalnych: Marii Gwarek (Koniaków 662), Heleny i Mieczysława Kamieniarzy (Koniaków 301) i Tadeusza Ruckiego (Koniaków 662).

  • Laliki- Pochodzita- kościół NMP Nieustającej Pomocy z 1947 r., rozbudowany w 1965 r.

  • Łodygowice- kościół św. Szymona i św. Judy Tadeusza z 1635 r., powiększony w XVIII w.

  • Milówka- chałupa konstrukcji zrębowej z 1739 r., obecnie muzeum gminne "Stara Chałupa".

  • Ustroń- stała wystawa etnograficzna w Muzeum Regionalnym "Stara Zagroda".

  • Ustroń- Nierodzim- kościół św. Anny z 1769 r.

  • Szczyrk- kościół św. Jakuba Apostoła z lat 1797-1800.<

  • Szczyrk- kościół św. Jana Nepomucena, bud. 1797- 1800, powiększony w 1937, wieża czołowa.

  • Wisła- wystawa kultury ludowej górali beskidzkich w Muzeum Beskidzkim, na jego zapleczu kilka drewnianych chałup góralskich

  • Wisła ul. Lipowa- dawny zameczek myśliwski arcyksięcia Fryderyka Habsburga wybudowany w 1897 r., przeniesiony w 1985 r. z polany Przysłop pod Baranią Górą (w latach 1925-1973 schronisko PTT i PTTK). Obecnie siedziba Oddziału PTTK "Wisła"W Wisle i punkt informacji turystycznej

  • Wisła- Łabajów ul. Kopydło- kościół Znalezienia Krzyża Świętego z drewnianą wieżą z 1575 r., przeniesioną w 1983 r. z Połomi.

  • Wisła- Zameczek (Zadni Groń)- kaplica z 1909 r. z zespołu nieistniejącego zameczku myśliwskiego Habsburgów

  • Wisła Mała- kościół św. Jakuba i MB Dobrej Rady, bud. 1755- 82, powiększony w 1923, wieża czołowa.

  • Żabnica- kościół Matki Boskiej Częstochowskiej z 1914 r.

  • Żywiec- stała ekspozycja "Kultura materialna górali beskidzkich"W Muzeum miejskim.


  • Pętla częstochowska:
    Na jej trasie znajdują się najstarsze aktualnie kościoły drewniane województwa śląskiego (Księży Las, Bojszów). dużą grupę kościołów XVII i XVIII- wiecznych uzupełnia ciekawy kościół Św. Jadwigi z 1929 r. w Zabrzu-Porębie o nietypowej dla kościołów bryle. Na trasie tej znajduje się także spichlerz plebański w Przyszowicach i wolno stojąca dzwonnica nie istniejącego drewnianego kościoła w Paczynie. Rpzszerzeniem wiedzy o architekturze ludowej jest ekspozycje etnograficzne w Muzeum w Gliwicach i Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Pętla jest fragmentem Trasy Głównej i ma połączenie z Pętlą Częstochowską (z Szałszy przez Tarnowskie Góry do Koszęcina) i z Pętlą Rybnicką (z Żernicy do Wilczy lub z Paniów do Bełku). W pobliżu pętli znajdują się też oznakowane obiekty w Zabrzu- Mikulczycach [87], Bytomiu-Bobrku [85], Bobrownikach [86] i Miasteczku Śląskim [88].

    CYNKÓW- KOŚCIÓŁ ŚW. WAWRZYŃCA Z 1631 ROKU:

      |     |     |  

    GPS: 50.56738, 19.12277

    Kościół p. w. św. Wawrzyńca z XVII w., figuruje w spisie zabytków klasy zerowej. Wzniesiony w 1631r. przez architekta Walerego Ruraya z Pyskowic, odrestaurowany w 1955r. Drewniany, konstrukcji sumikowo-łątkowej, szalowany, wzmocniony lisicami, na zewnątrz pobity gontem. Jednonawowy, z węższym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Przy prezbiterium od pn. prostokątna zakrystia, przy nawie od zachodu kruchta.

  • Boronów- kościół Matki Boskiej Różańcowej z 1611 r., pierwszy na Śląsku kościół zbudowany na planie krzyża greckiego.

  • Bór Zapilski- kościół św. Jacka z lat 1919-21.

  • Częstochowa, plac Biegańskiego- ekspozycja kultury ludowej regionu częstochowskiego w Muzeum Częstochowskim.

  • Koszęcin- kościół Św. Trójcy, bud. 1721-24, wieża czołowa, cenne wyposażenie barokowe, ekspozycja etnograficzna w Ośrodku Kultury i Edukacji Regionalnej.

  • Mokra- kościół św. Szymona i św. Judy Tadeusza z 1708 r.

  • Olsztyn, ul. Kuhna 1- ruchoma szopka Jana Wewióra w drewnianej chałupie z końca XIX w.

  • Truskolasy- kościół św. Mikołaja z 1737 r.; kilkanaście drewnianych budynków mieszkalnych i gospodarskich.

  • Woźniki- kościół cmentarny św. Walentego z 1696 r.

  • Złoty Potok- dawny młyn wodny "Kołaczew" na Wiercicy, z przełomu XIX/XX w.

  • Zrębice- kościół św. Idziego z 1789 r.

  • Pętla gliwicka:
    Na jej trasie znajdują się najstarsze aktualnie kościoły drewniane województwa śląskiego (Księży Las, Bojszów). dużą grupę kościołów XVII i XVIII- wiecznych uzupełnia ciekawy kościół Św. Jadwigi z 1929 r. w Zabrzu-Porębie o nietypowej dla kościołów bryle. Na trasie tej znajduje się także spichlerz plebański w Przyszowicach i wolno stojąca dzwonnica nie istniejącego drewnianego kościoła w Paczynie. Rozszerzeniem wiedzy o architekturze ludowej jest ekspozycje etnograficzne w Muzeum w Gliwicach i Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Pętla jest fragmentem Trasy Głównej i ma połączenie z Pętlą Częstochowską (z Szałszy przez Tarnowskie Góry do Koszęcina) i z Pętlą Rybnicką (z Żernicy do Wilczy lub z Paniów do Bełku). W pobliżu pętli znajdują się też oznakowane obiekty w Zabrzu- Mikulczycach [87], Bytomiu-Bobrku [85], Bobrownikach [86] i Miasteczku Śląskim [88]

  • Bojszów- kościół cmentarny Wszystkich Świętych z początku XVI w.

  • Gliwice-Ostropa- kościół św. Jerzego, bud. XV w. (murowane prezbiterium), przebudowanny w pol. XVII w., wieża czołowa, polichromie barokowe. murowane gotyckie prezbiterium z XV w.

  • Gliwice- kościół Wniebowzięcia NMP, bud. 1493, przebudowany w XVII w., przeniesiony kolejno z Zębowic i cmentarza komunalnego w Gliwicach, wieża czołowa.

  • Gliwice, ul. Dolnych Wałów 8a- neorenesansowa willa Oscara Caro
    ekspozycja etnograficzna i kultury ludowej regionu gliwickiego w muzeum mającym siedzibę w willi

  • Księży Las- kościół św. Michała Archanioła z 1494 r.

  • Mikołów- Borowa Wieś, ul. Gliwicka- kościół św. Mikołaja z ok. 1640 r., przeniesiony w latach 1937-39 z Przyszowic.

  • Mikołów- Paniowy- kościół św. ap. Piotra i Pawła z 1757 r.

  • Paczyna- dzwonnica drewniana z 1679 r.

  • Paniowy - Kościół św. ap. Piotra i Pawła

  • Poniszowice- kościół św. Jana Chrzciciela z 1499 r., rozbudowany 1775 i 1834 r. z wolno stojącą dzwonnicą z 1520 r.

  • Przyszowice- spichlerz plebański z 1829 r.

  • Rachowice- kościół Trójcy Świętej z 1668 r. z murowanym gotyckim prezbiterium z XV w.

  • Rudziniec- kościół św. Michała Archanioła z 1657 r.

  • Sierakowice- kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej z 1675 r.; kapliczka św. Jana Nepomucena przy drodze do Rachowic.

  • Smolnica- kościół św. Bartłomieja z ok. 1603 r.

  • Szałsza- kościół Matki Boskiej z XVI/XVII w., zrekonstruowany po pożarze w 1967 r.

  • Zabrze- Poręba, ul. Wolności 504- kościół św. Jadwigi z 1929 r.

  • Zacharzowice- kościół św. Wawrzyńca z ok. 1580 r.

  • Żernica- kościół św. Michała Archianioła z ok. 1661 r.

  • Pętla Rybnicka:
    Pętla Rybnicka ma połączenie z Pętlą Gliwicką (od Wilczy do Żernicy i od Bełku do Paniów) oraz z Pętlą Pszczyńską (od Jastrzębia Zdroju do Pielgrzymowic). W pobliżu Pętli Rybnickiej znajdują się też oznakowane obiekty w Bukowie [62], Lubomii {63], Czernicy [64] i Pietrowicach Wielkich [65]. Najcenniejszymi obiektami są kościoły w Łaziskach (z zachowaną XVI- wieczną polichromią) oraz Jankowicach. Kilka z obiektów na trasie pętli zostało przeniesionych z innych miejscowości (Jastrzębie Zdrój, Palowice, Rybnik – Ligocka Kuźnia, Rybnik – Wielopole)

  • Bełk- kościół św. Marii Magdaleny z 1753 r.

  • Gołkowice- kościół św. Anny z 1874 r.

  • Jankowice Rybnickie- kościół Bożego Ciała z 1675 r.

  • Jastrzębie-Zdrój, ul. ks. biskupa Bednorza- kościół świętych Barbary i Józefa z 1. połowy XVII w., przeniesiony w 1974 r. z Jedłownika.

  • Łaziska- kościół Wszystkich Świętych z XVI w.

  • Palowice- kościół Trójcy Przenajświętszej z 1595 r., przeniesiony w 1981 r. z Leszczyn.

  • Rybnik- Ligocka Kuźnia, ul. Wolna- kościół św. Wawrzyńca z 1717 r., przeniesiony w 1975 r. z pobliskich Boguszowic.

  • Rybnik- Wielopole, ul. Górna- kościół św. Katarzyny i MB Różańcowej z 1534 r., przeniesiony w 1976 r. z Gierałtowic.

  • Wilcza- kościół św. Mikołaja z 1755 r.


  • Pętla Pszczyńska:
    Pętla jest fragmentem Trasy Głównej. Ma połączenie z Pętlą Rybnicką (od Pielgrzymowic do Jastrzębia Zdroju lub od Zebrzydowic do Gołkowic) oraz odcinek wspólny z Pętlą Beskidzką (od Komorowic do Skoczowa). W Jawiszowicach przebiega trasa I małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej. Na Pętli Pszczyńskiej znajduje się skansen Zagroda Wsi Pszczyńskiej oraz duże skupisko kościołów drewnianych na stosunkowo niewielkim obszarze. Do najcenniejszych obiektów należy kościół Św. Marcina w Ćwiklicach ze wspaniałym wystrojem wnętrza i ciekawymi kowalskimi drzwiami do bocznej kruchty. Na uwagę zasługują też kościół Św. Klemensa w Miedźnej i Św. Krzyża w Starej Wsi.


  • Bielowicko- kościół św. Wawrzyńca z 1701 r.

  • Ćwiklice- kościół św. Marcina z XVII / XVIII w.

  • Góra - kościół św. Barbary z 2. połowy XVI w.

  • Grzawa- kościół Ścięcia św. Jana Chrzciciela z XVI w.

  • Kaczyce- kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z 1620 r., przeniesiony w latach 1971-72 z Ruptawy.

  • Kończyce Wielkie- kościół św. Michała Archanioła z 1777 r., ze starszą wieżą z 1751 r.

  • łąka- kościół św. Mikołaja z 1660 r. z wolno stojącą wieżą.

  • Miedźna- kościół św. Klemensa Papieża z XVII w.

  • Pielgrzymowice- kościół św. Katarzyny z 1680 r.

  • Pszczyna- skansen "Zagroda Wsi Pszczyńskiej" utworzony w 1975 r. w Parku Kolejowym prezentujący wśród 16 obiektów m.in. chałupę z Grzawy, ośmioboczną stodołę z Kryr, szopę z Frydka, młyn wodny z Bojszów (obecnie karczma), spichlerz z Rudołtowic i kuźnię z Goczałkowic.

  • Stara Wieś- kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z 1522 r.; kilka drewnianych domów z XIX w. z ozdobnymi szczytami; stara szkoła z 1787 r.- obecnie Izba Regionalna.

  • Wisła Mała- kościół p.w. św. Jakuba Starszego Apostoła z lat 1775–82.

  • Zamarski- kościół św. Rocha z 1731 r.





  •