Aktualizacja: styczeń'2021
  




Beskid Niski
Urok opuszczonych dolin




Góry leżące pomiędzy Beskidem Sądeckim (Krynica), a Bieszczadami (dolinami Osławy i Osławicy), Kartografowie spierają się co do dokładnego przebiegu granicy. Turyści nie mają wątpliwości- oba te masywy są tak fascynujące, że przebiegi granic nie mają tu znaczenia. Beskid Niski to przede wszystkim piękne, opuszczone dolinki, naznaczone krwawą historią i wysiedleniami ludności łemkowskiej. W krajobrazie dominują niewysokie, zalesione szczyty, przepiękne ciągi dolin, ślady dawnej bytności człowieka i ... drewniane cerkwie... Beskid Niski sąsiaduje od zachodu z Przełęczą Tylicką, położone są pomiędzy rzeką Białą i rzeką Ropą z jej dopływem Zdynią. Od wschodu zaś doliny Osławy i Osławicy. Od południa- granica polsko słowacka, od północy zaś główna droga między Gorlicami,a Przemyślem.

Warto zobaczyć:


Cmentarz wojenny nr 51 - Rotunda:
Cmentarz z I wojny światowej, usytuowany na szczycie góry Rotunda w Beskidzie Niskim w miejscowości Regietów. Jest jednym z 400 zachodniogalicyjskich cmentarzy wojennych zbudowanych przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Założenie cmentarza zaprojektował Dušan Jurkovič. Pochowano tu 42 żołnierzy austro-węgierskich oraz 12 rosyjskich poległych w lutym i marcu 1915 roku.  >>


  


Cerkiew w Kwiatoniu:
Świątynia jest cerkwią łemkowską typu północno-zachodniego. Uznawana jest za modelowy i najpiękniejszy przykład tego stylu. W 2013 roku wpisana wraz z 15 cerkwiami regionu karpackiego, na listę UNESCO. Cerkiew została wybudowana w drugiej połowie XVII wieku. Za datę budowy często podawany jest rok 1700. Wieża została dostawiona w 1743 roku. Datę tę odszukano na jednej z belek konstrukcji. Może odnosić się ona jednak jedynie do remontu starszej wieży. Jest to najstarsza pewnie datowana wieża cerkwi łemkowskiej.  >>


     


Zyndranowa- prywatny skansen

Jedno z nielicznych muzeów kultury Łemkowskiej znajduje się w Zyndranowej nad rzeką Panną. Dzisiejsze, coraz bogatsze w eksponaty muzeum, prowadzone przez ponad 30 lat przez Fedora Gocza, przechodziło w swej historii różne koleje losu. Usiłując ocalić od zapomnienia kulturę, język, tradycję i wszelkie ocalałe pamiątki powracających na swoje ziemie z wypędzenia Łemków, w 1968 roku Fedor Gocz, z pomocą grona działaczy społecznych, urządził w zabytkowej zagrodzie Izbę pamiątek Kultury Łemkowskiej.


W latach 1945-1946 z terenu Podkarpacia wysiedlono na tereny byłego ZSRR część ludności łemkowskiej. Pozostałych, w 1947 roku, w ramach akcji "Wisła" repatriowano na ziemie zachodnie. Opustoszały gwarne, gęsto zaludnione łemkowskie wioski, rozpoczęło się dewastowanie i grabienie zabytków kultury materialnej Łemków: cerkwi, zagród, kapliczek, cmentarzy, obiektów gospodarczych. Z liczącej 180 zagród Zyndranowej, ocalały nieliczne. Po złagodzeniu stosunku władz PRL do mniejszości łemkowskiej, w latach 1957-1958, niektórzy z wypędzonych powrócili w rodzinne strony i podjęli trud odbudowy normalnego życia. Wśród powracających znalazł się również Teodor Gocz. Wrócił do rodzinnej zagrody – którą zamieszkiwał wiekowy już pradziadek, dawny pisarz gromadzki – Teodor Kukieła (zmarł 17 grudnia 1955 roku). Teodor założył rodzinę i przystąpił do budowy nowego domu, w starym zaś gromadził łemkowskie pamiątki i eksponaty wojenne. Kiedy w 1968 roku rodzina Goczów przeniosła się do nowego domu, w starej "chyży" i stajni znajdowała się już pokaźna kolekcja eksponatów.





Sanktuarium w Jaśliskach

Do I wojny światowej były Jaśliska bardzo znanym miejscem pielgrzymkowym. Przybywali tu miejscowi Polacy i Łemkowie, a także Słowacy oraz Cyganie. Po wojnie na drodze pielgrzymom ze Słowacji stanęły nowe granice państwowe, kult zaczął podupadać.



Cerkiew w typie huculskim

Cerkiew greckokatolicka p.w. św. Michała Archanioła (obecnie kościół rzymskokatolicki) z 1938 r. Budynek powstał na planie krzyża greckiego w stylu huculskim. Konstrukcja zrębowa, częściowo oszalowana, dach kryty blachą. Koło cerkwi stoi dzwonnica z XIX w. konstrukcji słupowej. Wnętrze zdobi rokokowy ołtarz z XVIII w.

  


Pustelnia św. Jana z Dukli:
Pustelnia św. Jana z Dukli znajduje się na wzgórzu Zaśpit (dawniej zwane Korodół) ok. 1,5 kilometra od miejscowości Trzciana, położonej przy drodze Dukla - Barwinek. Pustelnia założona została w 1769 roku, już po beatyfikacji bł. Jana. Obecna kaplica, wzniesiona z początkiem XX-go wieku jest już trzecią w historii tego miejsca. Już po beatyfikacji w 1769 roku, z fundacji Marii Amalii z Bruhlów Mniszchowej wzniesiono tutaj murowaną kaplicę, która spłonęła jednak w 1883 roku. Jak głosi legenda Marii Amelii, właścicielce Dukli św.Jan objawił się we śnie, polecając jej, wybudować na miejscu swej pustelni kaplicę i tak też się stało. W jej miejsce w 1887 roku z fundacji Cezarego Męcińskiego wzniesiono drewnianą kaplicę. Trzecią, zachowaną do dnia dzisiejszego neogotycką murowaną kaplicę, zbudowano w latach 1906-1908 staraniem gwardiana bernardynów dukielskich Ambrożego Ligasa, według projektu bernardyna o. Kamila Żarnowskiego. Znajdująca sie w niej polichromia przedstawiająca życie bł. Jana, namalowana została przez sanockiego malarza Władysława Lisowskiego


  


Podział regionalny:


Wzgórza Rymanowskie - po obu stronach rzeki Tabor.
najbardziej na północ wysunięta, środkowa część Beskidu Niskiego, położona na północ od Beskidu Dukielskiego i Gniazda Jawornika. Obejmuje dwa ciągi wzniesień o wysokościach od 500 do 650 m n.p.m., biegnące łukiem z zachodu na południowy wschód pomiędzy dolinami Jasiołki (na zachodzie) i Wisłoka (na wschodzie). Ciągi te są rozcięte na mniejsze odcinki dolinami potoków płynących z południa na północ (licząc od zachodu): Lubatówki, Iwonickiego Potoku i Taboru. Pomiędzy Wzgórzami Rymanowskimi położone są uzdrowiska Iwonicz-Zdrój i Rymanów-Zdrój.




Pasmo graniczne – na wschód od doliny Bełczy
Pasmo graniczne stanowi wschodnią część Beskidu Niskiego. Granice topograficzne pasma w głównym grzbiecie wododziałowym Karpat wyznaczają Przełęcz Beskid nad Czeremchą (581 m n.p.m.) i dolina potoku Bielcza od zachodu oraz Przełęcz Łupkowska i dolina Osławicy od wschodu, a od północy droga 897 na odcinku Jaśliska – Komańcza




Gniazdo Jawornika - między dolinami Jasiołki i Wisłoka
Gniazdo Jawornika wznosi się w długim dziale wodnym, rozdzielającym dorzecze Wisłoka na wschodzie od dorzecza Jasiołki na zachodzie, a odgałęziającym się od głównego grzbietu wododziałowego Karpat w Kanasiówce, zwanej też Babą. Od wschodu grupę ogranicza głęboka, wąska dolina Wisłoka. Od południa przez niskie siodło (ok. 505 m n.p.m.) na wschód od Woli Niżnej biegnie grzbiet, którym Gniazdo Jawornika łączy się z głównym grzbietem karpackim. Od południowego zachodu gniazdo ogranicza dolina Jasiołki, zaś od zachodu – droga z Daliowej w kierunku Rymanowa. Tu przez Przełęcz Szklarską (ok. 580 m n.p.m.) łączy się ono z masywem Piotrusia w grupie Beskidu Dukielskiego. Północną granicę wyznacza dolina Wisłoczka i linia Królik Polski - Wisłoczek – Rudawka Rymanowska. Tu z kolei przez wyraźne siodełko (605 m n.p.m.) nad źródliskami Wisłoczka Gniazdo Jawornika przechodzi we Wzgórza Rymanowskie.




Pasmo Bukowicy i Kamienia – między dolinami Wisłoka i Osławicy,
Pasmo Bukowicy leży między doliną Wisłoka na zachodzie a doliną Osławy na wschodzie. Właściwe pasmo ciągnie się na długości około 13 km z północnego zachodu na południowy wschód, od doliny Wisłoka w Puławach Dolnych do dolinki potoku Płonka na południe od Karlikowa. W kierunku północnym przedłużeniem pasma jest ramię ze szczytami Polana i Spalony Horbek, schodzące ku dolinie Wisłoka nad wsią Pastwiska. W kierunku południowo-wschodnim geometrycznym przedłużeniem Pasma Bukowicy (w węższym pojęciu) poza doliną Płonki jest pasemko Połońskiego Wierchu (zwanego też Szerokim Łanem) i Rzepedki, długości ok. 6 km, schodzące ku dolinie Osławy w Szczawnem. Natomiast orograficznym przedłużeniem jest przesunięte bardziej na południe i oddzielone od poprzedniego doliną potoku Rzepedka pasemko Kamienia i Długiego Łazu, długości ok. 6,5 km, schodzące nad dolinę Osławicy w Rzepedzi. Całkowita długość pasma (w szerszym rozumieniu) wynosi ok. 23 km, natomiast szerokość od 6 do 9 km.




Beskid Dukielski – między dolinami Wisłoki i Taboru,
umowna nazwa środkowej części Beskidu Niskiego leżącej na północ od Przełęczy Dukielskiej. Rozciąga się od dolin Wisłoki i Ryjaka na zachodzie po drogę Królik Polski – Daliowa – Czeremcha na wschodzie. Na północy granicę stanowi droga Nowy Żmigród – Dukla. Dalej na wschód obniżenie Jasionki – górnej Lubatowej i Królika Polskiego oddziela Beskid Dukielski od Wzgórz Rymanowskich. Przeważają w nim wąskie grzbiety o przebiegu równoleżnikowym lub z północnego zachodu na południowy wschód, charakteryzujące się dużą indywidualnością. Zbudowany jest ze skał osadowych – głównie piaskowców, łupków i zlepieńców. Bardzo częste są osuwiska. Towarzyszą im jaskinie szczelinowe. Najwyższym szczytem jest Baranie (754 m n.p.m.).




DORZECZE GÓRNEJ WISŁOKI i pasmo Magurskie
Pasmo Magurskie to dwa wyniosłe i ciągnące się z północnego-zachodu na południowy- wschód równoległe grzbiety Magury Małastowskiej i Magury Wątkowskiej. Ta pierwsza rozciąga się na długości ponad 20 kilometrów: od Małego Ferdla nad Wapiennem aż po Kamień nad Kątami. Stanowi na tym odcinku, północną granicę gór Beskidu Niskiego. Niewątpliwą perełką regionu jest, do niedawna całkowicie łemkowska, wieś Bartne.

Drugi z wymienionych grzbietów to równoległe pasmo Magury Małastowskiej, który od zachodu ogranicza dolina Ropy a na wschodzie dolina nieistniejącej wsi Banica. Na całej swej długości jest to jednostajny, porośnięty gęstym lasem grzbiet, który od zachodu bardzo łagodnie wznosi się by osiągnąć najwyższy punkt- Magurę Małastowską (813 m) by poprzez Przełęcz Małastowską, przez którą przebiega droga z Gorlic do Koniecznej i rozległy Wierch Wirchne, opaść łagodnym stokiem w dolinę Banicy.

Na południe od Pasma Magurskiego, pomiędzy drogami Gładyszów-Konieczna na wschodzie i Krempna-Ożenna na zachodzie, rozciąga się niska i niepozorna część Beskidu Niskiego. Najwyższe szczyty z rzadka przekraczają 700 metrów (Kamienny Wierch 710m, Uherec 706m) a doliny zupełnie nie przypominają rejonów śródgórskich. Dorzecze górnej Wisłoki, od południa zamyka główny grzbiet karpacki, który w tym miejscu stanowią zalesione pasma górskie o średniej wysokości około 700 metrów (Beskid, Dębi Wierch, Nad Tysowym, Czerszla), poprzecinane przełęczami o wysokości około 550-600 metrów. Rozwinięta sieć szlaków turystycznych oraz dróg gruntowych, puste, pełne pamiątek historycznych doliny po wysiedlonych i opuszczonych wsiach czynią jednak ten region atrakcyjnym dla turystów, którzy coraz chętniej odwiedzają ten piękny region.

Wraz z obiema Magurami tworzy jak dla mnie, najpiękniejszy Beskid Niski. Naznaczone krwawą kartą historii, składa się w głownej mierze z pięknych, opuszczonych dolin, pełnych pamiątek po ludziach tu zamieszkujących. Przez doliny leniwie przelewają się wody potoków tworzących dorzecze Wisłoki, która tutaj- na stokach Dębiego Wierchu ma swoje źródliska. Na przedwiośniu ciężko ten region przejść suchą stopą, potoki wylewają, a okoliczne łąki zamieniają się w małe bagienka.

    


Beskid Gorlicki – między rzeką Białą, a wsiami: Radocyna, Bartne...
potoczna nazwa zachodniej części Beskidu Niskiego, która położona jest na południe od Gorlic. Granice Beskidu Gorlickiego są umowne, przyjmuje się, że leży on na wschód od rzeki Białej, na wschód zamyka go grzbiet Magury Wątkowskiej i ciąg wsi: Bartne, Wołowiec, Nieznajowa, Radocyna, na południe granica ze Słowacją, na północ zaś droga: Grybów – Gorlice i Gorlice – Bednarka.




Hańczowskie Góry Rusztowe między dolinami Białej oraz Ropy i Zdyni
grupa górska w Karpatach Zachodnich stanowiąca południowo-zachodnią – najwyższą część Beskidu Niskiego. Obejmuje ona tereny położone w dorzeczach górnych biegów Białej i Ropy, a po stronie słowackiej w dorzeczach lewobrzeżnych dopływów Topli. Obszar ten cechuje się specyficznym ukształtowaniem i przebiegiem poszczególnych pasm górskich. Są one w większości uformowane w długie, wąskie wały o dość zrównanym przebiegu grzbietów i stromych stokach. Pasma te biegną z południowego wschodu na północny zachód. Doliny potoków pomiędzy nimi są proste, szerokie i posiadają względnie płaskie dna. Pasma w szeregu miejsc są jednak przecięte w poprzek wąskimi i głębokimi przełomami rzek i potoków, natomiast w innych połączone ze sobą poprzecznymi grzbietami łącznikowymi, w których są uformowane wyraźne, głębokie przełęcze. Układ taki przypomina konstrukcję rusztu, co dało nazwę tej grupie.

    


Góry Grybowskie – między dolinami Kamienicy i Białej,
najdalej wysunięte na zachód pasmo górskie Beskidu Niskiego, położone pomiędzy Kotliną Sądecką a doliną Białej. Zachodnią granicą jest dolina Kamienicy Nawojowskiej (droga Krynica-Zdrój – Nowy Sącz), natomiast wschodnią granicą jest dolina Ropy.





Copyright © MUWIT.pl    O portalu |  autorzy |