Aktualizacja: 01.maja'2022
  




Hiszpania
oraz Wyspy Kanaryjskie i Baleary





Hiszpania, Królestwo Hiszpanii (hiszp. Espana, Reino de Espana) – państwo w zachodniej części Europy Południowej, położone głównie na Półwyspie Iberyjskim, obejmujące także Baleary na Morzu Śródziemnym, Wyspy Kanaryjskie na Oceanie Atlantyckim, mniejsze wysepki oraz tereny w północnej Afryce.

Składa się z 17 regionów autonomicznych i dwóch miast autonomicznych. Stolicą i największym miastem jest Madryt, duże znaczenie ma również Barcelona. Państwo ma powierzchnię 505 944 km2[1], będąc czwartym co do wielkości państwem w Europie, po Rosji, Ukrainie i Francji. Ludność oscyluje na poziomie 50 mln. Dominuje w nim klimat subtropikalny. Na zachodzie Hiszpania graniczy z Portugalią, na południu z należącym do Wielkiej Brytanii Gibraltarem, oraz przez Ceutę i Melillę z Marokiem. Na północnym wschodzie, przez Pireneje, kraj graniczy z Francją i Andorą.

Hiszpania ma długą historię i bogate dziedzictwo kulturowe. Przez setki lat była częścią Starożytnego Rzymu, w XV wieku stworzyła własne Imperium Hiszpańskie, jedne z największych imperiów w historii świata – imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce. Dzisiejsza Hiszpania jest krajem rozwiniętym o bardzo wysokim wskaźniku rozwoju społecznego[5] i dobrej jakości życia (10 miejsce na świecie)[6]. Jest członkiem Unii Europejskiej (od 1986 roku) oraz kilkudziesięciu organizacji międzynarodowych, w tym ONZ, NATO, OBWE, WTO, OEI i Unii Łacińskiej. Obowiązującą walutą jest euro. Znajduje się tu 47 obiektów wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO (3 miejsce na świecie). Jest drugim najczęściej odwiedzanym państwem na świecie. [Wikipedia]

Władze hiszpańskiego miasta Fuenlabrada zdecydowały, że na połowie znaków drogowych i sygnalizacji świetlnej narysowane i podświetlane postaci będą kobietami- w spódnicach i z końskim ogonem. W ten sposób rajcy chcą walczyć z seksizmem. Hiszpański podatnik nie zapłaci za to ani centa, bo znaki zmienione zostaną przez producentów.


na liście UNESCO:
>>> więcej na whc.unesco.org [EN]

Kopalnie rtęci w Almadén (Hiszpania) i Idrija (Słowenia) (Kryt. II, IV / 2012)
wpis wspolny: Słowenia i Hiszpania
Obiekt obejmuje tereny Kopalni w Almadén, gdzie rtęć zwaną płynnym srebrem wydobywano od czasów starożytnych oraz Kopalni w Idrija, gdzie rtęć odkryto w 1490 r. Na obszarze wpisanym w Hiszpanii znajdują się budynki związane z historią wydobycia rtęci, w tym zamek Retamar, budowle sakralne, tradycyjne domy mieszkalne. W miejscowości Idrija w Słowenii zwracają uwagę przede wszystkim pozostałości składów rtęci i infrastruktury górniczej, a także dawne domostwa i teatr dla górników. Oba obiekty upamiętniają międzykontynentalny handel rtęcią, który zapoczątkował inne ważne kontakty i wymianę między Europą i Ameryką. Te dwie największe na świecie Kopalnie rtęci jeszcze do niedawna były eksploatowane.


Prahistoryczna sztuka naskalna w Coa Valley i Siega Verde (K I, III / 1998, 2010)
wpis wspolny: Portugalia i Hiszpania
Niespotykana koncentracja rytów naskalnych z górnego paleolitu (22-10 tys. lat p.n.e.) stanowi wyjątkowy przykład pierwszych przejawów twórczości artystycznej człowieka. Wpis, obejmujący początkowo Dolinę Coa w Portugalii, poszerzony został w 2010 r. o sąsiadującą z nią dolinę Siega Verde, stając sie w ten spoób wpisem transgranicznym.

Zespół zabytkowy w Kordobie (K I, II, III, IV / 1984-1994)

Okres świetności Kordoby rozpoczął się w VIII w., po zdobyciu miasta przez Maurów. Zbudowano wówczas około 300 meczetów, a także niezliczone pałace i budynki publiczne, rywalizujące ze świetnością Konstantynopola, Damaszku i Bagdadu. W XIII w., za panowania Ferdynanda II Świętego, wielki meczet Kordoby został zamieniony w katedrę, wzniesiono również nowe umocnienia obronne: Alkazar Królów Katolickich oraz wieżę-fortecę Calahorra.

Alhambra, ogrody Generalife, twierdza Albaicín w Grenadzie (K I, III, IV / 1984-1994)

Górując nad leżącym na równinie współczesnym miastem Alhambra i Albaicín, położone na dwóch sąsiednich wzgórzach, tworzą średniowieczną część Grenady. Na wschód od twierdzy i od pałacu Alhambry rozciągają się wspaniałe ogrody Generalife, dawnej rezydencji letniej emirów, panujących nad tą częścią Hiszpanii w XIII i XIV w. Dzielnica rezydencjonalna Albaicín zachowała bogaty zespół miejscowej architektury mauretańskiej, łączącej się harmonijnie z tradycyjną architekturą Andaluzyjską.

Katedra w Burgos (K II, IV, VI / 1984)

Budowa katedry Santa Maria w Burgos rozpoczęła się w XIII w., w okresie powstawania wielkich katedr w Ile-de-France. Katedra została ukończona w XV i w XVI w. Jej architektura i znajdujące się wewnątrz zbiory dzieł sztuki, składające się z obrazów, rzeźb, stalli chóru, ołtarzy, grobowców i witraży, stanowią streszczenie historii sztuki gotyckiej.

Klasztor i pałac Eskurial pod Madrytem (K I, II, VI / 1984)

Klasztor Eskurial zbudowany został w końcu XVI w. Na planie odtwarzającym kształt rusztu, instrumentu męki świętego Wawrzyńca. Wznosi się w niezwykle malowniczej okolicy Kastylii. Jego surowa architektura, zrywająca z panującym dotąd stylem, przez blisko pół wieku wywierała znaczny wpływ na architekturę Hiszpanii. W ostatnich latach panowania Filipa II Eskurial stanowił ustronie króla- Mistyka, a także ośrodek największej władzy politycznej tamtych czasów.

Dzieła Gaudiego (K I, II, IV /1984, 2005)

Siedem budowli autorstwa Antoniego Gaudiego (1852-1926) w Barcelonie i okolicy. Trzy z nich wpisane zostały na Listę w 1984 r.: Park Guëll, Pałac Guëll i Casa Mila. W 2005 wpis rozszerzono o cztery kolejne: Casa Vicens (1883-85), fasada Narodzenia Pańskiego i Krypta Katedry Sagrada Familia (1884-1926), Casa Batlló (1904-06), Krypta w Colonia Guëll (1898-1905). Dzieła te świadczą o znaczącym twórczym wkładzie Gaudiego w rozwój architektury i technik budowlanych na przełomie XIX i XX wieku. Jego eklektyczny, a zarazem bardzo osobisty styl z wielką swobodź wyraża się nie tylko w architekturze, ale także w sztuce ogrodów, rzeźbie i różnych formach sztuki dekoracyjnej.

Jaskinia Altamira (K I, III / 1985, 2008)

Stanowisko prahistoryczne w prowincji Santier zamieszkałe było w okresie kultury oryniackiej, a następnie solutrejskiej i magdaleńskiej. Z tego ostatniego okresu pochodzą liczne narzędzia kamienne, a także słynne malowidła Wielkiej Sali, w kolorze czerwonym, czarnym i ochry, przedstawiające dzikie zwierzęta: bizony, konie, jelenie i dziki. W 2008 r. dokonano rozszerzenia wpisu pod nazwą Jaskinia Altamiry i sztuka naskalna z okresu paleolitu w północnej Haszpanii, obejmując nim siedemnaście kolejnych jaskiń z okresu paleolitu. Obiekt reprezentuje szczytowy okres sztuki naskalnej, rozwijającej się w latach 35000 do 11000 p.n.e. w całej Europie, od Uralu aż po Półwysep Iberyjski. Głębokie, doskonale izolowane od zewnętrznych wpływów atmosferycznych jaskinie zachowały się w doskonałym stanie. Na Listę wpisane zostały jako arcydzieła twórczego geniuszu i najwcześniejsze przykłady ludzkich dokonań artystycznych.

Zespół zabytkowy w Segowii i akwedukt (K I, III, IV / 1985)

Akwedukt rzymski w Segowii, zbudowany prawdopodobnie około r. 50 n.e., jest wyjątkowo dobrze zachowany. Ta imponująca budowla, o podwójnej kondygnacji arkad, wtapia się we wspaniałe ramy historycznej Segowii, w której podziwiać można M.in. alkazar, rozpoczęty w XI w. oraz XIV- wieczną katedrę gotycką.

Oviedo-zespół zabytkowy i kościoły z czasów królestwa Asturii (K I, II, IV / 1985-1998)

W IX w. pochodnia chrześcijaństwa na Półwyspie Iberyjskim była podtrzymywana tylko w małym królestwie Asturii, w którym pojawił się też nowy styl architektury preromańskiej. Styl ten odegrał znaczącą rolę w dalszym rozwoju architektury sakralnej półwyspu, a jego najlepszymi przykładami są kościoły Santa María del Naranco, San Miguel de Lillo, Santa Cristina de Lena, Cámara Santa oraz San Julián de los Prados, znajdujące się w dawnej stolicy Oviedo i okolicach. Wpis obejmuje również współczesne im, wyjątkowe osiągnięcie inżynierii wodnej znane jako La Foncalada.

Zespół zabytkowy w Santiago de Compostella (K I, II, VI / 1985)

Słynne miejsce pielgrzymkowe, położone w północno-zachodniej Hiszpanii, stało się symbolem walki hiszpańskich chrześcijan z islamem. Miasto, zniszczone przez muzułmanów w końcu X w., zostało całkowicie odbudowane w następnym stuleciu. Stare Miasto Santiago- z zabytkami romańskimi, gotyckimi, barokowymi- stanowi jeden z najpiękniejszych zespołów urbanistycznych na świecie. Najstarsze zabytki koncentrują się wokół grobu świętego Jakuba i katedry, która otwiera się wspaniałym Portico de la Gloria (Bramą Chwały).

Zespół zabytkowy w Ávili wraz z kościołami extra- Muros (K III, IV / 1985)

Ávila, “miasto świętych i kamieni", kolebka świętej Teresy oraz miejsce pochówku wielkiego inkwizytora Torquemady, została założona w XI w. w celu ochrony terytorium Hiszpanii przed Maurami. Miasto zachowało średniowieczną surowość. Czystość form widoczna jest w katedrze gotyckiej i murach obronnych, które- wraz z 82 półokrągłymi basztami i i 9 monumentalnymi bramami- stanowią najpełniejszy tego typu zespół w Hiszpanii.


Dolmeny z Antequery (K I, III, IV / 2016)

Dolmeny z Antequery są zespołem megalitycznych monumentów (budowli powstałych przy użyciu jedynie ogromnych bloków kamiennych, bez zaprawy) zlokalizowanych w hiszpańskim regionie Antequera. Region ten zwany jest "sercem Andaluzji" ze względu na jego centralne położenie pomiędzy prowincjami Malaga, Granada, Kordoba i Sewilla. Uważa się, że dolmeny Menga i Viera powstały pomiędzy 3500 a 3000 rokiem p.n.e., wybudowane przez rolników zamieszkujących żyzną dolinę rzeki Guadalhorce w okresie neolitu i epoki brązu między 5000 a 2200 rokiem p.n.e. Trzeci dolmen, El Romeral, został wybudowany później, prawdopodobnie między 2500 a 1800 r. p.n.e. Według UNESCO dolmeny są wybitnym przykładem architektury megalitycznej, rozpoznawane i doceniane na całym świecie. W geologicznym kompleksie zawarte zostały również dwie wyjątkowe formacje skalne: La Pena de los Enamorados (Skała Zakochanych) i El Torcal de Antequera. Oba miały istotną rolę przy wyborze miejsca i ustawienia dolmenów podczas ich powstawania wiele wieków temu.


Caliphate City of Medina Azahara (K III, IV / 2018)

Kompleks pałacowy został założony przez kalifa Kordowy Abd ar-Rahmana III. Gdy Abd ar-Rahman III ogłosił się kalifem w 929 roku i ustanowił niepodległy kalifat Umajjadów, postanowił wybudować pałac w pobliżu Kordowy, który byłby dowodem potęgi władcy, zarówno dla poddanych, jak i dla władców innych państw. W czasie powstania kompleksu kalif kontrolował bowiem większość Półwyspu Iberyjskiego, a także rywalizował z dynastią Fatymidów o panowanie nad Afryką Północną. Nazwa obiektu pochodzi od imienia faworyty kalifa – Az-Zahry i oznacza dosłownie „miasto az-Zahry”. Budowa rozpoczęła się między 936 a 940 rokiem. Już w 941 roku został poświęcony meczet. Władca w latach 947–948 przeniósł z Kordowy do kompleksu cały swój dwór. Prace budowlane trwały do śmierci kalifa w 961 roku, pochłaniając corocznie jedną trzecią budżetu państwa.
Ruiny pałacu zostały odkryte w 1911 roku. Około jednej dziesiątej 112-hektarowego założenia urbanistycznego zostało do tej pory odkopane i częściowo zrekonstruowane.


Architektura w stylu mudejar w Aragonii (K IV / 1986-2001)

Pojawienie się w XII w. w Aragonii stylu mudejar było owocem szczególnych warunków politycznych, społecznych i kulturalnych, które zapanowały w Hiszpanii po rekonkwiście. Sztuka ta, częściowo pod wpływem islamu, odzwierciedlała także różne, rozwijające się równolegle tendencje europejskie, a zwłaszcza gotyk. Styl mudejar, występujący do początków XVII w., charakteryzuje się wyrafinowanym i pełnym inwencji użyciem różnobarwnej cegły i glazurowanych kafelków, szczególnie w dzwonnicach.

Zespół zabytkowy w Toledo (K I, II, III, IV / 1986)

Toledo, kolejno miasto rzymskie, stolica królestwa Wizygotów, twierdza emiratu Kordoby, przyczółek królestw chrześcijańskich walczących z Maurami oraz, w XVI w., czasowo ośrodek najwyższej władzy królewskiej za panowania Karola V, jest strażnikiem przeszło dwutysiącletniej historii. Znajdujące się tam arcydzieła są owocem różnych cywilizacji; powstały one w środowisku, którego zasadniczym czynnikiem było współistnienie trzech wielkich religii- judaizmu, chrześcijaństwa i islamu.

Park Narodowy Garajonay (N II, III / 1986)

70 proc. powierzchni parku, położonego na wyspie Gomera w archipelagu Wysp Kanaryjskich, pokrywają lasy wawrzynowe. Obecność źródeł i licznych strumieni sprzyja rozwojowi bujnej roślinności, podobnej do roślinności okresu trzeciorzędu, która- z powodu zmian klimatycznych- zniknęła prawie zupełnie z Europy Południowej.

Zespół zabytkowy w Cáceres (K III, IV / 1986)

W architekturze miasta, łączącej styl romański, wpływy islamu, gotyk Północy oraz renenans włoski, odnaleźć można historie bitew między Maurami i chrześcijanami. Z okresu muzułmańskiego pozostało około trzydziestu wież, z których najsłynniejszą jest Torre del Bujaco.




Katedra, alkazar i Archiwum Indii w Sewilli (K I, II, III, VI / 1987)

Trzy budowle tworzą wspaniały zespół zabytkowy w sercu Sewilli. Katedra i alkazar, budowane w okresie od rekonkwisty z 1248 r. do XVI w., przesiąknięte są wpływami mauretańskimi i stanowią cenne świadectwo cywilizacji Almohadów oraz chrześcijańskiej Andaluzji. Minaret Giralda, arcydzieło architektury Almohadów, przylega do pięcionawowej katedry, największej budowli gotyckiej w Europie, w której znajduje się gigantyczny grobowiec Krzysztofa Kolumba. W pałacu dawnej Giełdy (Lonja), zamienionym na Archiwum Indii, znajdują się najcenniejsze archiwa dotyczące kolonii w Ameryce.



Opactwo w Poblet (K I, IV / 1991)

Opactwo cysterskie, położone w Katalonii, jest jednym z największych w Hiszpanii. Wewnątrz murów znajduje się XII- wieczny kościół. Imponujący jest również surowy i majestatyczny klasztor, obejmujący warowną rezydencję królewską oraz panteon królów Katalonii i Aragonii.

Zespół zabytkowy w Salamance (K I, II, IV / 1988)

To dawne miasto uniwersyteckie, położone na północny-zachód od Madrytu, w III w. p.n.e. zostało zdobyte przez Kartagińczyków, następnie było miastem rzymskim, a do XI w. znajdowało się pod panowaniem Maurów. Uniwersytet, jeden z najstarszych w Europie, osiągnął świetność podczas “złotego wieku" Salamanki. Zespół miejski obfituje we wspaniałe zabytki romańskie, gotyckie, mauretańskie, renesansowe i barokowe. Szczególnie imponujący jest Plaza Mayor, otoczony ze wszystkich stron galeriami i arkadami.

Zespół archeologiczny w Meridzie (K III, IV / 1993)

Kolonia Augusta Emerita w Estremadurze, dzięki której powstała dzisiejsza Merida, została założona przez Augusta w r. 25 p.n.e., w końcowej fazie kampanii hiszpańskiej i stała się stolicą Luzytanii. Wśród dobrze zachowanego zespołu ruin miasta antycznego wyróżniają się M.in. szeroki most na Gwadianie, amfiteatr i teatr, hipodrom oraz unikalny system doprowadzania wody. Stanowią one doskonały przykład stolicy prowincji rzymskiej w czasach Cesarstwa i późniejszych.

Królewski klasztor Santa Maria de Guadalupe (K IV, VI / 1993)

Klasztor, stanowiący ilustrację czterech wieków hiszpańskiej sztuki sakralnej, symbolizuje dwa znaczące wydarzenia historyczne z 1492 r.: koniec rekonkwisty Półwyspu Iberyjskiego przez Królów Katolickich oraz przybycie Krzysztofa Kolumba do Ameryki. Znajdujący się w nim słynny posąg Matki Boskiej stał się potężnym symbolem chrystianizacji dużej części Nowego Świata.

Droga pielgrzymkowa do Santiago de Compostella (K II, IV, VI / 1993)

Ogłoszona w 1987 r. przez Radę Europy “Pierwszym Europejskim Szlakiem Kulturalnym", jest to ta sama trasa, którą od granicy francusko-hiszpańskiej pokonywali i pokonują nadal pielgrzymi udający się do Santiago de Compostella. Wzdłuż szlaku rozsianych jest przeszło 1800 budowli sakralnych i świeckich o istotnym znaczeniu historycznym. Trasa odgrywała fundamentalną rolę w wymianie kulturalnej między Półwyspem Iberyjskim i resztą Europy w średniowieczu i pozostaje świadectwem wiary chrześcijańskiej ludzi pochodzących ze wszystkich klas społecznych i ze wszystkich krajów Europy.

Park Narodowy Doana (N II, III, IV / 1994)

Park Doana w Andaluzji zajmuje prawy brzeg Gwadalkwiwiru przy jego ujściu do Atlantyku. Unikalny charakter park zawdzięcza różnorodności występujących tam biotopów, M.in. lagun, bagien, wydm stałych i ruchomych, zarośli i makii. Park stanowi siedlisko pięciu zagrożonych gatunków ptaków, jedno z największych skupisk czapli w regionie śródziemnomorskim oraz zimowisko przeszło 500 tys. ptaków wodnych.

Zabytkowe miasto warowne Cuenca (K II, V / 1996)

Cuenca jest doskonale zachowanym, średniowiecznym miastem warownym, zbudowanym przez Maurów na terenie łatwym do obrony, w sercu kalifatu Kordoby. Zdobyta w XII w. przez Kastilijczyków, stała się miastem królewskim i biskupim, obfitującym w liczne cenne zabytki, do których należy pierwsza katedra gotycka w Hiszpanii oraz słynne “wiszące domy" (casas colgadas), zawieszone nad skalistymi zboczami górującymi nad rzeką Huécar. Miasto w pełni wykorzystuje swe położenie, górując nad otaczającym je wspaniałym krajobrazem.

Giełda Jedwabiu (Lonja de la Seda) w Walencji (K I, IV / 1996)

Zespół budowli, wzniesiony w latach 1482-1533, przeznaczony był do handlu jedwabiem (skąd pochodzi jego nazwa) i zawsze pełnił funkcje handlowe. Jest to arcydzieło gotyku płomienistego. Wspaniała Sala de Contratación przypomina potęgę i bogactwo wielkiego miasta handlowego basenu Morza Śródziemnego w XV i XVI w.

Las Medulas (K I, II, III, IV / 1997)

W I w. n.e. władze Cesarstwa Rzymskiego rozpoczęły ekspoatację złóż złota w południowo-zachodniej Hiszpanii, stosując technikę opartą na wykorzystaniu mocy hydraulicznej. Rzymianie wycofali się po dwóch wiekach ekspoatacji złóż osadowych, pozostawiając spustoszony krajobraz. Na terenach tych nigdy nie rozwinął się żaden przemysł, tak więc spektakularne ślady tej dawnej unikalnej technologii widoczne są wszędzie; pod postacią obnażonych zboczy górskich oraz rozległych połaci odpadów górniczych wykorzystywanych obecnie przez rolnictwo.

Pałac Muzyki Katalońskiej (Palau de la Música Catalana) i szpital Św. Pawła (Sant Pau) w Barcelonie (K I, II, IV / 1997)

Te dwie budowle należą do najpiękniejszych osiągnięć architektury Barcelony. są dziełem katalońskiego architekta secesyjnego Lluisa Domnecha i Montaner. Pałac Muzyki Katalońskiej jest oszałamiającą konstrukcją o żelaznej strukturze, wypełnioną światłem i przestrzenią. Nad jego dekoracją pracowało wielu wybitnych artystów epoki. Szpital Sant Pau przedstawia taką samą śmiałą koncepcję i dekorację, będąc jednocześnie całkowicie przystosowanym do potrzeb szpitalnych.

Klasztory San Millan w Yuso i Suso (K II, IV, VI / 1997)

Wspólnota klasztorna, założona w początkach VI w. przez świętego Millana, stała się celem pielgrzymek. W Suso, ku czci świętego, zbudowano piękny kościół romański istniejący do dziś. Właśnie tam powstała pierwsza literatura po kastylijsku, od którego wywodzi się język hiszpański, jeden z najczęściej używanych języków świata. Na początku XVI w. wspólnota zamieszkała w nowym i pięknym klasztorze Yuso, położonym poniżej dawnego zespołu i który nadal funkcjonuje.

Sztuka naskalna basenu Morza Śródziemnego na Półwyspie Iberyjskim (K III / 1998)

Malowidła naskalne na wybrzeżu śródziemnomorskim Półwyspu Iberyjskiego pochodzą z końcowej fazy okresu prahistorycznego. Wyróżniają się unikalnym stylem i tematyką, tworząc kluczowy zespół sztuki naskalnej, w żywy i graficzny sposób odtwarzający formy bytowania w krytycznej fazie rozwoju ludzkiego.

Uniwersytet i dzielnica zabytkowa w Alcalá de Henares (K II, IV, VI / 1998)

Alcalá de Henares jest pierwszym na świecie zaplanowanym miastem uniwersyteckim, założonym przez kardynała Jiméneza de Cisneros na początku XVI w. Stanowiła model Civitas Dei (miasta Boga), idealnego założenia urbanistycznego, które misjonarze hiszpańscy przenieśli do Ameryki, a także wzorzec dla uniwersytetów Europy i świata.

Ibiza, różnorodność biologiczna i kulturowa (N II, IV / K II, III, IV / 1999)

Ibiza stanowi doskonały przykład wzajemnego oddziaływania ekosystemu morskiego i nadbrzeżnego. Gęste łąki posidonies, endemicznego gatunku traw morskich występujących jedynie w basenie Morza Śródziemnego, stanowią ostoję różnorodnych form życia morskiego. Na Ibizie znajdują się liczne świadectwa długiej historii wyspy. Stanowiska archeologiczne Sa Caleta (osada) i Puig des Molins (cmentarz) świadczą o istotnym znaczeniu, które wyspa odgrywała w pradziejowej gospodarce regionów Morza Śródziemnego, a zwłaszcza w okresie fenicko-kartagińskim. Warowne Górne Miasto (Alta Vila) stanowi cenny przykład architektury wojskowej renesansu, która znacząco wpłynęła na rozwój fortyfikacji w osadach hiszpańskich Nowego Świata.

San Cristóbal de la Laguna (K II, IV / 1999)

San Cristóbal de la Laguna, na Wyspach Kanaryjskich, posiada dwa centra urbanistyczne: rozwijające się w sposób nieplanowy Górne Miasto oraz Miasto Dolne, założone jako pierwsze idealne “miasto-terytorium" wywodzące się z zasad filozoficznych. Wzdłuż szerokich ulic i otwartych przestrzeni znajdują się piękne kościoły oraz budowle prywatne i publiczne pochodzące z XVI-XVIII w.

Stanowisko archeologiczne Atapuerca (K III, V / 2000)

Jaskinie Sierra Atapuerca mieszczą liczne szczątki Kopalne pierwszych istot ludzkich zamieszkujących Europę w okresie od miliona lat temu do naszej ery. Stanowią one unikalne zasoby danych. Przeprowadzane na ich podstawie badania naukowe dostarczyły bezcennych informacji o wyglądzie i formach bytowania tych dalekich przodków naszego gatunku.

Zespół katalońskich kościołów romańskich w Vall de Boí (K III, IV / 2000)

wąska Vall de Boí, leżąca w regionie Alta Ribagorça w Pirenejach Wysokich, otoczona jest stromymi górami. W każdej wiosce doliny, opasanej zagrodzonymi polami, wznosi się kościół romański. W wyższych partiach znajdują się również rozlegle pastwiska sezonowe.

Zespół archeologiczny Tárraco (K II, III / 2000)

Tarraco (obecna Tarragona) było głównym miastem administracyjnym i handlowym rzymskiej Hiszpanii oraz ośrodkiem kultu cesarskiego dla wszystkich prowincji iberyjskich. Posiadało liczne, wspaniałe budowle, których fragmenty zostały odsłonięte dzięki kolejnym kampaniom wykopaliskowym. Mimo że większość fragmentów zachowała się w stanie szczątkowym lub że znajdują się one często pod budowlami późniejszymi, wiernie odtwarzają okres świetności stolicy prowincji rzymskiej.

Gaj palmowy Elche (K II, V / 2000)

Gaj palmowy Elche, włącznie ze skomplikowanym systemem nawadniającym, powstał w końcu X w., równolegle z budową miasta muzułmańskiego Elche, w okresie kiedy większa część Półwyspu Iberyjskiego znajdowała się pod panowaniem arabskim. Gaj palmowy Elche stanowi oazę- system produkcji rolnej na ziemiach jałowych i jedyny przykład arabskich metod rolniczych na kontynencie europejskim. Uprawa palm daktylowych znana jest w Elche począwszy od okresu iberyjskiego, około V w. p.n.e.

Rzymskie mury obronne w Lugo (K IV / 2000)

Mury obronne Lugo zostały zbudowane w końcu II w. n.e. w celu obrony rzymskiego miasta Lucus. Cały obwód pozostał nietknięty i stanowi najpiękniejszy przykład późnorzymskich fortyfikacji w Europie Zachodniej.

Krajobraz kulturowy Aranjuezu (K II, IV / 2001)

Krajobraz kulturowy Aranjuezu ukazuje całość złożonych związków zachodzących pomiędzy naturą i działalnością człowieka, pomiędzy krętymi rzekami i geometrycznym rysunkiem krajobrazu, pomiędzy pierwiastkiem wiejskim i miejskim, pomiędzy krajobrazem znaczonym zespołami leśnymi i architekturą, delikatnie organizowaną przez budowle pałacowe. W ciągu trzystu lat, starania rodziny królewskiej o rozwijanie i utrzymanie tego krajobrazu, pozwoliły na harmonijne łączenie cech francuskiego barokowego założenia parkowego z miejskim stylem życia oraz- z właściwą Oświeceniu- naukową metodą aklimatyzacji botanicznej i zoologicznej. Na krajobraz miały również wpływ koncepcje takie jak humanizm i centralizm polityczny.

Renesansowe zespoły zabytkowe Úbeda i Baeza (K II, IV / 2003)

Tkanka miejska Úbedy i Baezy, miasteczek położonych na południu Hiszpanii, pochodzi zarówno z okresu muzułmańskiego, w IX w., jak i z czasów po rekonkwiście, w XIII w. Istotne zmiany nastąpiły w XVI w., kiedy miasta zostały przebudowane pod wpływem koncepcji wczesnego renesansu. Ta inicjatywa urbanistyczna była zgodna z wprowadzeniem do Hiszpanii włoskich idei humanistycznych; wywarła ona również istotny wpływ na architekturę Ameryki Łacińskiej.

Most w Vizcaya (K I, II /2006)

Most łączy brzegi rzeki Ibaizabal przy jej ujściu w zachodniej części Bilbao. Został zaprojektowany przez baskijskiego architekta, Alberto de Palacio i ukończony w 1893 r. Liczący 45 metrów wysokości i 160 metrów długości, most łączy dziewiętnastowieczne tradycje konstrukcji metalowych z nową wówczas technologią lekkich, skręconych lin stalowych. Był to pierwszy na świecie most pozwalający na ruch przechodniów i samochodów po pomoście zawieszonym ponad przepływającymi statkami. Stał się wzorem dla wielu podobnych mostów w Europie, Afryce i Ameryce, z których do dziś przetrwało tylko kilka. Ze swoim innowacyjnym zastosowaniem lekkich lin stalowych o skręcie przemiennym, uważany jest za jedną z nadzwyczajnych żelaznych konstrukcji architektonicznych czasów Rewolucji Przemysłowej.

Park Narodowy Teide na Teneryfie (N VII, VIII/ 2007)

Park Narodowy Teide na Teneryfie, który swoją nazwę zawdzięcza wznoszącej się tu na wysokość 3718 m. wulkanicznej Górze Teide, pod względem wysokości trzeciej tego typu formacji geologicznej na świecie. Leżący na wysokości 2000 metrów n.p.m. Park Narodowy jest miejscem, w którym zachowały się w doskonałym stanie liczne świadectwa złożonych procesów geologicznych towarzyszących powstawaniu wysp oceanicznych.

Wieża Herkulesa (K III/ 2009)

Wieża Herkulesa służyła jako latarnia morska i punkt orientacyjny przy wejściu do o portu La Coruna od końca I w. n. e., kiedy Rzymianie zbudowali Farum Brigantium. Ta monumentalna budowla o wysokości 55 m wznosi się na skale, która sama ma 57 m wysokości. Wieża składa się z trzech zwężających się ku górze części. Najniższa odpowiada latarni morskiej z czasów rzymskich. Do jej podstawy przylega niewielka budowla rzymska na planie kwadratu. Obiekt obejmuje również park rzeźb, a także petroglify z Monte dos Bicos pochodzące z epoki żelaza oraz muzułmański cmentarz. Rzymskie fundamenty odkryto podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w latach 90. XX wieku. Z historią Wieży wiąże się wiele legend, od średniowiecznych po dziewiętnastowieczne. Jest to jedyny przypadek latarni morskiej pochodzącej z czasów starożytnych, która służy do dziś.

Krajobraz kulturowy Serra de Tramuntana (Kryt. II, IV, V /2011)

Krajobraz kulturowy Serra de Tramuntana rozciąga się na stromych zboczach pasma górskiego wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża Majorki. Tysiące lat rolnictwa w warunkach niedostatku zasobów naturalnych miały wpływ na morfologię terenu i wykształciły spójną sieć urządzeń nawadniających, które od czasów feudalnych zaopatrują w wodę gospodarstwa rolne. Charakterystyczne dla krajobrazu są uprawy tarasowe, połączone ze sobą systemy hydrauliczne, w tym wodne młyny, a także kamienne budowle i gospodarstwa rolne.

Pireneje- Mont Perdu/Monte Perdido (N I, III / K III, IV, V / 1997, 1999)

Szczyt Mont-Perdu, masyw wapienny o wysokości 3352 m n.p.m., stanowi główny punkt malowniczego krajobrazu górskiego rozciągającego się po obu stronach obecnej granicy francusko-hiszpańskiej. Na obszarze, o powierzchni 30 639 ha, po stronie hiszpańskiej znajdują się dwa spośród największych i najgłębszych kanionów Europy, a po stronie francuskiej- północnej, bardziej stromej-trzy cyrki lodowcowe, stanowiące klasyczne formy tych ukształtowań geologicznych. Krajobraz Mont Perdu charakteryzują również połoniny służące wypasowi. Odzwierciedla on rolniczy tryb życia, rozpowszechniony niegdyś w górskich regionach Europy, a który obecnie pozostał niezmieniony jedynie w tym miejscu Pirenejów. Stanowi on bezcenne świadectwo dawnego społeczeństwa Europy, żyjącego w środowisku złożonym z wiosek, ferm, pól uprawnych, wysoko położonych pastwisk i szlaków górskich.

Pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy
wpis wspólny z: Albania, Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Hiszpania, Niemcy, Rumunia, Słowenia, Słowacja, Ukraina, Włochy
Pierwotne lasy bukowe w Karpatach są przykładem zachowanego w stanie nienaruszonym kompleksu leśnego strefy umiarkowanej i jednocześnie najbardziej kompletnego systemu ekologicznego europejskich lasów bukowych. Jest to także bezcenny rezerwuar materiału genetycznego nie tylko buków, ale także wielu innych gatunków związanych z tego typu siedliskiem leśnym.

Uniwersalna wartość pierwotnych lasów bukowych Karpat i dawnych lasów bukowych Niemiec polega na tym, iż jest niezbędna do zrozumienia historii i ewolucji gatunku Fagus (Buk), posiadającego znaczenie globalne. Buk jest jednym z najważniejszych składników lasów liściastych strefy umiarkowanej.


  • Hayedos de Ayllon
  • Hayedos de Navarra
  • Hayedos de Picos de Europa


  • Antequera Dolmens Site(2016)

    Located at the heart of Andalusia in southern Spain, the site comprises three megalithic monuments: the Menga and Viera dolmens and the Tholos of El Romeral, and two natural monuments: La Pena de los Enamorados and El Torcal mountainous formations, which are landmarks within the property. Built during the Neolithic and Bronze Age out of large stone blocks, these monuments form chambers with lintelled roofs or false cupolas. These three tombs, buried beneath their original earth tumuli, are one of the most remarkable architectural works of European prehistory and one of the most important examples of European Megalithism.


    Risco Caido and the Sacred Mountains of Gran Canaria Cultural Landscape (2019)

    Located in a vast mountainous area in the centre of Gran Canaria, Risco Caído comprises cliffs, ravines and volcanic formations in a landscape of rich biodiversity. The landscape includes a large number of troglodyte settlements — habitats, granaries and cisterns — whose age is proof of the presence of a pre-Hispanic culture on the island, which has evolved in isolation, from the arrival of North African Berbers, around the beginning of our era, until the first Spanish settlers in the 15th century. The troglodyte complex also includes cult cavities and two sacred temples, or almogarenes — Risco Caído and Roque Bentayga — where seasonal ceremonies were held. These temples are thought to be linked to a possible cult of the stars and Mother Earth.

    Tentative list:
    >więcej na whc.unesco.org [EN]

  • Le Portail du Monastere de Ripoll (27/01/2015)
  • Priorat-Montsant-Siurana paysage agricole de la montagne méditerranéenne (07/02/2014)
  • Plasencia - Monfragüe - Trujillo : Paysage méditerranéen (03/02/2009)
  • Ancares – Somiedo (27/04/2007)
  • Bulwarked Frontier Fortifications (26/06/1998)
  • Church of San Salvador de Valdediós (27/01/2017)
  • Cíes Islands–Atlantic Islands of Galicia National Park (05/02/2018)
  • El Ferrol of the Illustration Historical Heritage (27/04/2007)
  • Greek Archaeological ensemble in Empúries, l'Escala, Girona (20/12/2002)
  • Group of Mozarabic buildings on the Iberian Peninsula (01/02/2019)
  • Jaén Cathedral (extension of the Renaissance Monumental Ensembles of Úbeda and Baeza) (27/01/2012)
  • La Rioja and Rioja Alavesa Vine and Wine Cultural Landscape (29/01/2013)
  • Les témoignages matériels de la construction de l’État des Pyrénées : la Co-principauté d’Andorre (25/01/2021)
  • Loarre Castle (27/04/2007)
  • Mediterranean Wind Mills (26/06/1998)
  • Mesta Livestock trails (27/04/2007)
  • Mining Historical Heritage (27/04/2007)
  • Monastery of Santa María de La Rábida and the Columbus Memorial Places in Huelva (29/01/2016)
  • Roman Ways. Itineraries of the Roman Empire (27/04/2007)
  • Romanesque Cultural Enclave in the North of Castile-Leon and the South of Cantabria (26/06/1998)
  • Site of the Retiro and the Prado in Madrid (27/01/2015)
  • Talayotic Culture of Minorca (29/01/2013)
  • The Episcopal See of Egara and its pictorial decoration (5th-8th centuries) (01/02/2019)
  • The Hadrianic city of Italica (01/02/2019)
  • The Mediterranean Facet of the Pyrenees (France-Spain) (22/11/2004)
  • The Olive Grove Landscapes of Andalusia (27/01/2017)
  • The Ribeira Sacra, Lugo and Orense (16/07/1996)
  • The Silver Route (26/06/1998)
  • The Wine in Iberia (05/02/2018)
  • Turó de la Seu Vella de Lleida (29/01/2016)
  • Valle Salado de Anana (27/01/2012)



  •   
    Copyright © MUWIT.pl    O portalu |  autorzy |