Aktualizacja: grudzień'19



UNESCO
Włochy



Zespół zabytkowy Rzymu, dobra Stolicy Apostolskiej leżące na terenie Rzymu, korzystające z prawa eksterytorialności i kościół Św. Pawła za Murami (K I, II, III, VI / 1980-1990)

Rzym, założony według legendy przez Romulusa i Remusa w r. 753 p.n.e., był początkowo stolicą Republiki Rzymskiej, następnie Cesarstwa Rzymskiego i w końcu, w IV w., ośrodkiem świata chrześcijańskiego. Na obszarze wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa, rozciągniętym w 1990 r. do murów Urbana VIII, znajduje się kilka głównych zabytków starożytności, M.in. fora, mauzoleum Augusta, kolumny Trajana i Marka Aureliusza, mauzoleum Hadriana, Panteon, jak również budowle sakralne i publiczne Rzymu papieskiego.







Sztuka naskalna w Val Camonica (K III, VI /1979) W Val Camonica, położonej na Nizinie Lombardzkiej, znajduje się jedno z największych na świecie skupisk rytów naskalnych. Przeszło 140 tys. symboli i figur, wyrytych w skale w przeciągu 8 tys. lat, przedstawia tematykę związaną z rolnictwem, żeglarstwem, wojną i magią.






Zespół zabytkowy we Florencji (K I, II, III, IV, VI /1982) Florencja, zbudowana na miejscu osady etruskiej, stanowi symbol renesansu. W XV i XVI w., za panowania Medyceuszów, odgrywała dominującą rolę gospodarczą i kulturalną. Sześć wieków niezwykłej twórczości artystycznej widoczne jest w XIII- wiecznej katedrze Santa Maria del Fiore, kościele Santa Croce, pałacach Ufficci i Pitti, które są dziełami takich artystów jak Giotto, Brunelleschi, Botticelli, Michał Anioł.






Miasto Watykan (K I, II, IV, VI / 1984)
Watykan, jedno z najświętszych miejsc chrześcijaństwa, świadczy o bogatej historii oraz o niezwykłym przedsięwzięciu duchowym. W granicach tego miniaturowego państwa podziwiać można unikalne nagromadzenie arcydzieł architektury i sztuki. Centralnym punktem Watykanu jest bazylika, wzniesiona na miejscu męczeństwa świętego Piotra, poprzedzona podwójną kolumnadą, otwierającą się na kolisty plac. Bazylikę otaczają pałace i ogrody. Jest ona największą budowlą sakralną świata, wspólnym owocem geniuszu Bramantego, Rafaela, Michała Anioła, Berniniego i Maderny.






Wenecja z laguną (K I, II, III, IV, V, VI /1987) W X w. Wenecja, miasto wyspiarskie położone na 118 wysepkach, stała się wielką potęgą morską. Stanowi ona w całości arcydzieło architektoniczne, gdzie nawet najmniejszy zabytek mieści dzieła niektórych spośród największych artystów świata, takich jak Giorgione, Tycjan, Tintoretto, Veronese i innych.






Piazza del Duomo w Pizie (K I, II, IV, VI /1987) Na rozległym trawniku Piazza del Duomo znajduje się słynny na całym świecie zespół zabytkowy, składający się z czterech arcydzieł architektury średniowiecznej: katedry, baptysterium, kampanili (zwanej "Krzywą Wieżą") oraz cmentarza, które wywarły znaczny wpływ na sztukę monumentalną we Włoszech pomiędzy XI i XIV w.






Zespół zabytkowy San Giminiano (K I, III, IV /1990) Miasto San Giminiano "delle belle Torri" położone jest w Toskanii, 56 km na południe od Florencji. Stanowiło ono istotny etap dla pielgrzymów udających się do Rzymu drogą zwaną Via Francingena. rządzące miastem rodziny szlacheckie wybudowały siedemdziesiąt dwie wieże mieszkalne (osiągające 50 m wysokości), symbole bogactwa i władzy. Obecnie pozostało z nich jedynie czternaście, ale San Giminiano zachowało feudalny nastrój i wygląd. W mieście znajdują się także arcydzieła sztuki włoskiej z XIV i XV w.






I Sassi di Matera (K III, IV, V /1993) W Materze, w regionie Basilicata, wykute w skale jaskinie i domostwa zwane sassi stanowią najdoskonalszy i najpełniejszy przykład osadnictwa jaskiniowego w basenie Morza Śródziemnego, doskonale przystosowanego do ukształtowania terenu i jego ekosystemu. Pierwsza zamieszkała strefa sięga epoki paleolitu, a późniejsze domostwa ilustrują istotne etapy historii ludzkości.






Crespi d'Adda (K IV, V /1995) Crespi d'Adda, w Capriate San Gervasio w Lombardii, stanowią rzadki przykład "osiedli robotniczych" powstających w Europie i w Stanach Zjednoczonych w XIX i XX w. Zostały wybudowane przez oświeconych przemysłowców, pragnących zaś pokoić potrzeby swoich robotników. Zespół zachował się w nienaruszonym stanie i spełnia częściowo funkcje przemysłowe, choć rozwój gospodarczy i społeczny stanowi zagrożenie dla jego przetrwania.






Ferrara, miasto renesansowe i delta Padu (K II, III, IV, V, VI /1995-1999) Ferrara, która rozwinęła się wokół przeprawy na rzece Pad, stała się ośrodkiem intelektualnym i artystycznym przyciągającym największych artystów i najwybitniejsze umysły włoskiego renesansu. Piero della Francesca, Jacopo Bellini oraz irea Mantegna ozdabiali pałace rodu d'Este. Humanistyczne koncepcje miasta idealnego urzeczywistniły się w dzielnicach wybudowanych począwszy od 1492 r. przez Biagio Rossettiego, według nowych zasad perspektywy. Osiągnięcie to wyznaczyło narodziny nowoczesnej urbanistyki i wpłynęło na jej późniejszy rozwój.




Castel del Monte (K I, II, III /1996) Położenie zamku, matematyczna i astronomiczna ścisłość planu, perfekcyjny kształt, wyrażają symboliczne ambicje cesarza Fryderyka II, który wybudował go, w XIII w., w pobliżu Bari, w południowych Włoszech. Castel del Monte, unikalny przykład średniowiecznej architektury wojskowej, stanowi doskonałe połączenie elementów klasycznego antyku, muzułmańskiego Wschodu oraz gotyku cysterskiego z Europy Północnej.






Trulli w Alberobello (K III, IV, V /1996) Trulli są domami z wapienia występującymi w Apulii, w południowych Włoszech. Stanowią one wyjątkowy przykład prahistorycznej techniki budowlanej bez użycia zaprawy, nadal stosowanej w tym regionie. Domy, przykryte dachem w kształcie piramidy, kopuły lub stożka, zbudowane są z płaskich kamieni wapiennych zbieranych z okolicznych pól.




Zabytki wczesnochrześcijańskie w Rawennie (K I, II, III, IV /1996) W V w. Rawenna była stolicą Cesarstwa Rzymskiego, a następnie, do VIII w., stanowiła siedzibę bizantyjskiego egzarchy Italii. Znajduje się tam unikalny zbiór wczesnochrześcijańskich mozaik i zabytków. Osiem budowli- mauzoleum Galli Placydii, baptysterium Ortodoksów, bazylika Sant'Apollinaire Nuovo, baptysterium Arian, kaplica pałacu arcybiskupiego, mauzoleum Teodoryka, kościół San Vitale, bazylika Sant'Apollinaire in Classe- zostało zbudowanych w V i VI w. Świadczą one o mistrzostwie artystycznym, łączącym tradycje grecko-rzymskie, ikonografię chrześcijańską oraz style Wschodu i Zachodu.






Zespół zabytkowy w Pienzy (K I, II, IV /1996) To właśnie tym mieście Toskanii, w następstwie decyzji papieża Piusa II o przebudowie swego rodzinnego miasta, powziętej w 1459 r., wcielono w życie renesansowe koncepcje urbanistyczne. Zadanie to powierzono architektowi Bernardo Rosselliniemu, który zastosował zasady swego mistrza Leona Battisty Albertiego i wybudował niezwykły Piazza Pio II, wokół którego wznoszą się Palazzo Piccolomini, Palazzo Borgia oraz typowo renesansowa katedra, której wnętrze nawiązuje jeszcze do późnego gotyku kościołów południowych Niemiec.




Pałac królewski z XVIII w. w Casercie wraz z parkiem, akweduktem Vanvitelli i zespołem San Leucio (K I, II, III, IV /1997) Zabytkowy zespół Caserty, wzniesiony w połowie XVIII w. przez Karola III (Carlo Borbone), aby rywalizować z Wersalem oraz pałacem królewskim w Madrycie, łączy harmonijnie w jedną całość wspaniały pałac, park i ogrody, jak również tereny leśne, pawilony myśliwskie oraz fabrykę produkcji jedwabiu. Zespół, bardziej wtopiony niż narzucony naturalnemu krajobrazowi, stanowi materialny i wymowny wyraz idei Oświecenia.






Rezydencje królewskie dynastii sabaudzkiej (K I, II, IV, V /1997) Kiedy w 1562 r. Emmanuel-Filibert, książę Sabaudii, przeniósł stolicę do Turynu, rozpoczął szeroko zakrojony program budowlany, symbol potęgi sabaudzkiego domu królewskiego, kontynuowany przez jego następców. Ten cenny zespół budowli, zaprojektowany i ozdobiony przez najwybitniejszych architektów i artystów epoki, oddziaływuje na okolicę, począwszy od pałacu królewskiego, położonego w "strefie dowodzenia" Turynu, poprzez liczne rezydencje wiejskie oraz pawilony myśliwskie.






Ogród botaniczny w Padwie (K II, III /1997) Pierwszy ogród botaniczny na świecie powstał w Padwie w 1545 r. Zachował on pierwotny plan- zamknięty, kolisty ogród, symbol świata, otoczony wstęgą wody. Następnie dorzucono doń kolejne elementy: architektoniczne (monumentalne wejścia oraz balustrady), jak również praktyczne (instalacje nawadniające i szklarnie). Ogród, będąc ośrodkiem badań naukowych, nadal służy pierwotnym celom.






Miasta późnego baroku w dolinie Noto (południowo- wschodnia Sycylia) (K I, II, IV, V /2002) Osiem miast południowo-wschodniej Sycylii: Caltagirone, Militiello Val di Catania, Katania, Modica, Noto, Palazzolo, Ragusa i Scicli zostało przebudowanych po 1693 r., na miejscu miast zniszczonych w wyniku trzęsienia ziemi. Stanowiły one wspólne przedsięwzięcie, którego udana realizacja charakteryzuje się wysokim poziomem artystycznym i architektonicznym. Miasta zostały wprawdzie zaprojektowane w stylu typowym dla późnego baroku epoki, jednak przedstawiają one znaczącą innowację w dziedzinie urbanistyki oraz budowli miejskich.



Sacri Monti w Piemoncie i Lombardii (K II, IV /2003) Dziewięć Sacri Monti, powstałych w północnych Włoszech na przełomie XVI i XVII w., tworzy zespoły kaplic i innych elementów architektonicznych, poświęconych różnym aspektom wiary chrześcijańskiej. Dzięki harmonijnemu wtopieniu elementów architektonicznych w otaczający krajobraz naturalny, składający się ze wzgórz, lasów i jezior, Sacri Monti- niezależnie od ich symbolicznego znaczenia duchowego- są niezwykle piękne. Obejmują one także liczne wspaniałe dzieła sztuki- malowidła ścienne i rzeźby.



Etruskie nekropolie w Cerveteri i Tarkwinii (K I, III, IV/ 2004) Dwa ogromne etruskie cmentarzyska dokumentują różne rodzaje praktyk pogrzebowych stosowane od IX do I w. p.n.e., stanowiąc jednocześnie świadectwo kultury Etrusków, którzy przez ponad dziewięć wieków rozwijali najwcześniejszą cywilizację miejską w północnej części Morza Śródziemnego. Niektóre grobowce są monumentalne, wydrążone w skale i zwieńczone imponującymi kurhanami. Wewnętrzne ściany grobowców pokryte są rytami lub wspaniałymi malowidłami. Nekropola niedaleko Cerveteri, znana pod nazwą Biitaccia, gromadzi tysiące grobowców rozmieszczonych na planie miasta, podzielonych na dzielnice, z ulicami i niewielkimi skwerkami. Grobowce są bardzo zróżnicowane – jedne w kształcie tuneli wydrążonych w skałach, drugie- kurhanów, jeszcze innym – również wykutym s kale – nadano kształty chatek lub domów zdobionych bogactwem architektonicznych detali. To one stanowią jedyne zachowane świadectwo wspaniałej etruskiej sztuki budowlanej. Nekropola w Tarkwinii, znana również pod nazwą Monterozzi, obejmuje 6.000 grobów wykutych w skale. To tu znajduje się 200 sławnych grobowców ozdobionych malowidłami, z których najwcześniejsze pochodzą z VII w. p.n.e.



Kościół i klasztor dominikański Santa Maria delle Grazie z Ostatnią Wieczerzą Leonarda da Vinci w Mediolanie (K I, II /1980)
Refektarz klasztoru Santa Maria delle Grazie stanowi integralną część zespołu architektonicznego, wzniesionego w Mediolanie począwszy od 1463 r. i przebudowanego w końcu XV w. Przez Bramantego. Na jego północnej ścianie widnieje Ostatnia Wieczerza, arcydzieło namalowane w latach 1495-1497 przez Leonarda da Vinci, które otworzyło nowy etap w historii sztuki.






Katedra, Torre Civica i Piazza Grande w Modenie (K I, II, III, IV /1997) Wspaniała, XII- wieczna katedra w Modenie, dzieło dwóch wielkich artystów: Lanfranca i Willigielma, stanowi najświetniejszy przykład początków sztuki romańskiej. Wraz z placem i strzelistą wieżą, świadczy o wierze budowniczych oraz o potędze zleceniodawców z dynastii Canossa.




Strefy archeologiczne- Pompeje, Herkulanum i Torre Annunziata (K III, IV, V /1997) Wybuch Wezuwiusza, 24 sierpnia r. 79 n.e., pogrzebał dwa kwitnące miasta rzymskie: Pompeje i Herkulanum, jak również liczne bogate domy regionu. Od połowy XVIII w. są one stopniowo odkopywane i udostępniane publiczności. Rozległy obszar miasta handlowego Pompejów stanowi kontrast ze skromniejszymi, lecz lepiej zachowanymi ruinami miasta-kurortu rezydencjonalno- wypoczynkowego, jakim było Herkulanum. Wspaniałe malowidła ścienne w Villa Oplontis w Torre Annunziata stanowią żywe świadectwo dostatniego trybu życia najbogatszych obywateli wczesnego Cesarstwa Rzymskiego.






Villa Romana del Casale (K I, II, III /1997) Willa jest przykładem zagospodarowania obszarów wiejskich w okresie rzymskim, stanowiąc ośrodek wielkiej posiadłości, na której oparta była gospodarka rolna Cesarstwa Zachodniego. Willa rzymska w Casale, w kształcie pochodzącym z IV w., jest jednym z najbardziej luksusowych przykładów zabytku tego typu. Jest ona szczególnie cenna ze względu na wspaniałe mozaiki zdobiące prawie każdy pokój, które należą do najpiękniejszych mozaik in situ z terenów całego Cesarstwa Rzymskiego.






Su Nuraxi w Barumini (K I, III, IV /1997) W ciągu II tysiąclecia p.n.e., w epoce brązu, na Sardynii rozwinął się typ unikalnych budowli obronnych, zwanych nuraghi. Zespół składa się z okrągłych wież obronnych w kształcie ściętych stożków, zbudowanych z obrobionych kamieni i wyposażonych w komory wewnętrzne ze sklepieniem pozornym. Zespół w Barumini, powiększony i umocniony w pierwszej połowie I tysiąclecia przez Kartagińczyków, stanowi najpiękniejszy i najpełniejszy przykład tej wyjątkowej formy architektury prahistorycznej.






Portovenere, Cinque Terre i wyspy (Palmaria, Tino i Tinetto) (K II, IV, V /1997) Odcinek wybrzeża liguryjskiego pomiędzy Cinque Terre, a Portovenere stanowi krajobraz kulturowy o znaczących walorach panoramicznych i kulturalnych. Plany i rozmieszczenie miasteczek oraz kształt otaczającego krajobrazu, przezwyciężającego niekorzyści stromego i nieregularnego terenu, wyznaczają etapy nieprzerwanego osadnictwa w regionie na przestrzeni ostatniego tysiąclecia.






Wybrzeże amalfitańskie (K II, IV, V /1997) Pas wybrzeża amalfitańskiego jest niezwykle malowniczy. Był on zamieszkały od wczesnego średniowiecza. Miasta wybrzeża- Amalfi czy Ravello- obfitują w szczególnie cenne dzieła architektoniczne i artystyczne. Tereny rolne świadczą o umiejętnościach mieszkańców, którzy potrafili przystosować urozmaicenie terenu w niższych partiach do upraw tarasowych winorośli i sadów, a tereny położone wyżej- do rozległych pastwisk.






Strefa archeologiczna w AGrandgento (K I, II, III, IV /1997) AGrandgento, założone przez kolonistów greckich w VI w. p.n.e., stało się jednym z głównych miast basenu Morza Śródziemnego. Ruiny wspaniałych świątyń doryckich górujących nad miastem antycznym, których znaczna część- położona pod dzisiejszymi polami uprawnymi i sadami pozostała nienaruszona- świadczą o hegemonii i dumie miasta. Poszczególne strefy wykopaliskowe rzucają światło na rozwój miasta hellenistycznego i rzymskiego oraz na praktyki pogrzebowe pierwszych chrześcijan.






Strefa archeologiczna i Bazylika Patriarchów w Akwilei (K III, IV, VI /1998) Akwileja, leżąca w prowincji Friuli- wenecja Julijska, zanim w połowie V w. została zniszczona przez Attylę, była jednym z najważniejszych i najbogatszych miast późnego Cesarstwa Rzymskiego. Większość ruin, znajdujących się pod otaczającymi je łąkami, pozostała w stanie nienaruszonym i stanowi największy tego rodzaju park archeologiczny. Wspaniała Bazylika Patriarchów, która urzeka cenną posadzką mozaikową, odegrała również znaczącą rolę w ewangelizacji dużej części Europy Środkowej.






Park Narodowy Cilento i Vallo di Diano oraz stanowiska archeologiczne Paestum i Velia oraz Certosa di Padula (K III, IV /1998) Obszar Cilento stanowi wyjątkowo cenny krajobraz kulturowy. Jego widowiskowe zespoły sanktuariów i osad, usytuowanych wzdłuż trzech łańcuchów górskich na osi wschód-zachód, w żywy sposób odzwierciedlają historyczny rozwój regionu, zarówno jako głównego szlaku handlowego oraz jako wzajemnego oddziaływania kulturalnego i politycznego w czasach prahistorycznych i w średniowieczu. Cilento było również granicą między koloniami Wielkiej Grecji oraz ludnością tubylczą etruską i lukańską. Znajdują się tam ruiny dwóch ważnych miast okresu klasycznego: Paestum i Velii.






Zespół zabytkowy w Urbino (K II, IV /1998) W XV w. Urbino, miasteczko położone szczycie wzgórza w regionie Marche, zaznało zadziwiającej świetności kulturalnej, przyciągając artystów i erudytów zarówno z całych Włoch, jak i spoza półwyspu oraz wywierając wpływ na rozwój kulturalny innych regionów Europy. zaś tój gospodarczy i kulturalny, który nastąpił w XVI w., spowodował, że miasto zachowało renesansowy wygląd.






Villa Hadriana w Tivoli (K I, II, III /1999)
Ten wyjątkowo cenny zespół budowli klasycznych, wzniesiony w II w. n.e. przez cesarza rzymskiego Hadriana, odtwarzał- w jednym kompleksie "miasta idealnego"- najistotniejsze elementy spuścizny architektonicznej Egiptu, Grecji i Rzymu.
Willa Hadriana została zbudowana na polecenie cesarza Hadriana w Tivoli (leżącym w odległości ok. 28,0 km od Rzymu) w latach 118 – 134. Była położona na obszarze o powierzchni szacowanej od 80 ha do 300 ha (zachowane ruiny obecnie zajmują obszar ok. 56 ha). Była to najrozleglejsza zabudowa pałacowa okresu starożytności.







Asyż, bazylika franciszkańska i inne zabytki franciszkańskie (K I, II, III, IV, VI /2000) Asyż, miasto średniowieczne wzniesione na wzgórzu, jest miejscem narodzin świętego Franciszka i wiąże się ściśle z dziełem zakonu franciszkanów. Arcydzieła sztuki średniowiecznej- bazylika Św. Franciszka, malowidła pędzla Cimabue, Pietra Lorenzetti, Simone Martiniego, Giotta- uczyniły z Asyżu podstawowy punkt odniesienia rozwoju artystycznego i architektonicznego Włoch i Europy.



Miasto Werona (K II, IV /2000) Historyczne miasto Werona zostało założone w I w. p.n.e. Jej szczególny rozkwit przypadł na lata panowania rodu Scalgieri, w XIII i XIV w., oraz na okres rządów Republiki Weneckiej, od XV do XVIII w. W Weronie zachowały się liczne zabytki starożytne, średniowieczne i renesansowe, a także potężna twierdza.



Wyspy Liparyjskie (N I /2000) Wyspy Liparyjskie stanowią rzadko spotykany przykład formacji i niszczenia wysp przez występujące tam nadal procesy wulkaniczne. Badane od XVIII w., dostarczyły one wulkanologii opisy dwóch typów erupcji (Vulcano i Stromboli), w związku z czym- od przeszło 200 lat- zajmują istotne miejsce w kształceniu wulkanologów. Nadal stanowią kluczowe pole do badań nad wulkanologią.



Villa d'Este w Tivoli (K I, II, III, IV, VI /2001)

Villa d'Este w Tivoli, wraz z pałacem i ogrodami, stanowi jedno z najwspanialszych i najpełniejszych świadectw kultury renesansu w jej najbardziej wyrafinowanym kształcie. Villa d'Este, dzięki nowatorskiej koncepcji oraz pomysłowości elementów architektonicznych ogrodów (fontanny, baseny), stanowi unikalny przykład XVI- wiecznego ogrodu włoskiego. Villa d'Este jest jednym z pierwszych giardini delle meraviglie, który stosunkowo wcześnie posłużył za wzorzec dla rozwoju sztuki ogrodowej w Europie.






Ivrea, industrial city of the 20th century (2018) The industrial city of Ivrea is located in the Piedmont region and developed as the testing ground for Olivetti, manufacturer of typewriters, mechanical calculators and office computers. It comprises a large factory and buildings designed to serve the administration and social services, as well as residential units. Designed by leading Italian urban planners and architects, mostly between the 1930s and the 1960s, this architectural ensemble reflects the ideas of the Community Movement (Movimento Comunita). A model social project, Ivrea expresses a modern vision of the relationship between industrial production and architecture.



Le Colline del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene (2019) Located in north-eastern Italy, the property includes part of the winegrowing landscape of the Prosecco wine production area. The landscape is characterized by ‘hogback’ hills, ciglioni – small plots of vines on narrow grassy terraces – forests, small villages and farmland. For centuries, this rugged terrain has been shaped and adapted by man. Since the 17th century, the use of ciglioni has created a particular chequerboard landscape consisting of rows of vines parallel and vertical to the slopes. In the 19th century, the bellussera technique of training the vines contributed to the aesthetic characteristics of the landscape.

Val d'Orcia (K IV, VI/ 2004) Krajobraz Val d'Orcia jest częścią rolniczego obszaru przylegającego do Sieny. W XIV i XV w. teren ten włączony został do miasta-państwa, po czym zaprojektowany i ukształtowany na nowo jako idealny wzorzec gospodarowania przestrzenią oraz przykład doskonałego piękna krajobrazu. Wyróżniająca estetyka, płaskie kredowe równiny, z których wyrastają niemal stożkowate pagórki z ufortyfikowanymi osadami na szczycie, stały się inspiracją dla wielu artystów. Obraz tych wzgórz uznany został za przykład piękna doskonale zadbanego renesansowego krajobrazu. Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa obejmuje: rolniczy i sielankowy krajobraz, przedstawiający innowacyjne systemy gospodarowania ziemią, miasta i wioski, zabudowania wiejskie, rzymską ulicę Via Francigena oraz sąsiadujące z nią opactwa; gospody; kapliczki i mosty.



Syrakuzy i skalna nekropolia w Pantalica (K II, III, IV, VI /2005) Zabytkowy zespół składa się z dwóch odrębnych miejsc, w których zachowały się cenne pozostałości z czasów greckich i rzymskich. Pierwsze to Nekropolia w Pantalica, która mieści ponad 5000 grobów wykutych w skałach w pobliżu kamieniołomów. Większość grobów pochodzi z okresu od XIII do VII w. p.n.e. W pobliżu znajdują się również pochodzące z okresu bizantyjskiego fundamenty Pałacu Książęcego (Anaktóron). Drugie miejsce – starożytne Syrakuzy – mieści pierwotny zalążek miasta Ortygia, założonego przez Greków przybyłych z Koryntu w VIII wieku p.n.e. Z miasta, które Cyceron opisywał jako największe i najpiękniejsze z greckich miast, pozostały fragmenty świątyni Ateny (V w. p.n.e.), później przebudowanej na katedrę, greckiego teatru, rzymskiego amfiteatru i murów obronnych. Zachowało się także wiele śladów burzliwej historii Sycylii, od czasów bizantyjskich po burbońskie, poprzez okresy panowania Arabów, Normanów, Fryderyka II (1197-1250), królów aragońskich i Królestwo Obojga Sycylii. Zabytkowe Syrakuzy stanowią rzadkie świadectwo rozwoju cywilizacji śródziemnomorskiej na przestrzeni trzech tysięcy lat.



Genua: Le Strade Nuove i system pałaców Rolli (K II, IV /2006) Strade Nuove i system pałaców Rolli (wł. rolli = reguły prawne) w historycznym centrum Genui (koniec XVI w. i początek XVII w.) reprezentują pierwszy w Europie przykład programu urbanistycznego o jednolitej strukturze, w ramach którego projekty rozdzielane były przez władze publiczne. Program połączony był ze specjalnym systemem zakwaterowania publicznego, opartego na ustawodawstwie. Pałace Rolli były rezydencjami budowanymi przez najzamożniejsze i najpotężniejsze rodziny arystokratyczne Republiki Genui w dobie ich potęgi finansowej i morskiej. Wpis obejmuje zespół pałaców renesansowych i barokowych, wybudowanych wzdłuż tzw. "nowych ulic" (Strade Nuove). Wielkie mieszkalne pałace, wzniesione pod koniec XVI w. na Strada Nuova (obecnie Via Garibaldi), tworzyły dzielnicę szlachty, która na mocy Konstytucji z 1528 r. sprawowała rządy. Pałace są w większości trzy- lub czteropiętrowe i cechują je spektakularne, otwarte schody, dziedzińce oraz lodżie z widokiem na ogrody rozmieszczone na różnych poziomach w stosunkowo ciasnej przestrzeni. Ten model koncepcji urbanistycznej znalazł odzwierciedlenie we włoskiej i europejskiej literaturze kilku kolejnych dziesięcioleci. Pałace cechuje nadzwyczajna różnorodność rozwiązań, a ich uniwersalna wartość polega na dostosowywaniu do charakteru miejsca i do wymogów specyficznej organizacji społeczno – ekonomicznej. Stanowią także oryginalny przykład publicznego systemu prywatnych rezydencji, których właściciele mieli obowiązek przyjmować państwowych gości zgodnie z uchwałą Senatu z 1576 r. Przyczyniało się to do popularyzacji tego modelu architektury i kultury związanej z rezydencjami. To, z kolei, przyciągało sławnych artystów i podróżników, czego świadectwem jest na przykład zbiór szkiców Pietera Paula Rubensa.



Mantua i Sabbioneta (K II, III/2008) Położone w dolinie Padu na północy Włoch miasta reprezentują dwa aspekty renesansowej urbanistyki. Mantua jest przykładem odradzania się i stopniowego rozrastania istniejącego miasta, a oddalona o 30 km Sabbioneta jest wzorem praktycznej realizacji renesansowych założeń miasta idealnego. Mantuę cechuje niejednolity charakter zabudowy z regularnymi fragmentami ukazującymi różne okresy rozwoju od czasów rzymskich. Można tu znaleźć liczne budowle średniowieczne (w tym XI– wieczną rotundę) i barokowy teatr. Miasto Sabbioneta, wzniesione w całości w 2 połowie XVI wieku, w czasie panowania jednego władcy: Vespasiana Gonzagi Colonna’y, można nazwać miastem jednej epoki. Jego ulice tworzą regularną siatkę prostopadłych linii. Oba miasta stanowią wyjątkowe przykłady renesansowego kunsztu urbanistycznego i architektonicznego, będącego wynikiem wizji i działań panującego rodu Gonzagów. Znaczenie miast wynika zarówno z ich wartości architektonicznych, jak i z roli, jaką odegrały w upowszechnieniu kultury Renesansu. Idee Renesansu, propagowane przez ród Gonzagów, są trwale obecne w urbanistyce i architekturze obu miast.



Dolomity (N VII, VIII/ 2009) Pasmo górskie w północno-wschodniej części Włoch, zajmuje powierzchnię 141,903 hektarów i obejmuje osiemnaście szczytów o wysokości ponad 3000 metrów. Ze względu na unikalne wertykalne formy górskie oraz wąskie, długie i głębokie doliny, Dolomity wyróżniają się wyjątkowo pięknymi krajobrazami. Krajobrazy te ulegają często różnym przekształceniom spowodowanym obsunięciami się ziemi, lawinami oraz powodziami. Dzięki występującym tu unikalnym formom polodowcowym i krasowym, miejsce to ma szczególne znaczenie dla rozwoju geomorfologii. W Dolomitach znajdują się również najlepiej zachowane skamieniałości z ery mezozoicznej.



Longobardowie we Włoszech. Ośrodki władzy, 568 – 774 n.e. (Kryt. II, III, VI /2011) Wpis obejmuje 7 zabytkowych zespołów, na które składają się twierdze, kościoły i klasztory itp. w następujących miejscowościach: Friuli, Brescia, Castelseprio, Spoleto, Campello sul Clitunno, Benevento, Monte San’Angelo. Ośrodki władzy są świadectwem działalności Longobardów, którzy przybyli z północnej Europy i stworzyli własną kulturę we Włoszech, gdzie od VI do VIII w. panowali na znacznym obszarze. Połączenie kilku stylów architektonicznych jest świadectwem przejścia od świata starożytnego do europejskiego średniowiecza i opiera się na dziedzictwie starożytnego Rzymu, chrześcijaństwie, wpływach bizantyjskich i wpływach germańskich północnej Europy. Tych siedem zespołów świadczy o tym, że Longobardowie odegrali ważną rolę w duchowym i kulturalnym rozwoju średniowiecznej Europy, przyczyniając się w szczególności do rozwoju ruchu monastycznego.



Linia kolejowa w Alpach Retyckich wraz z krajobrazem kulturowym Albula/Bernina (K II, IV/2008) Wpis obejmuje dwie zabytkowe linie kolejowe biegnące przez Alpy Szwajcarskie dwoma przełęczami. Otwarta w 1904 roku linia prowadząca przez Przełęcz Albula ma 67 km długości i obejmuje liczne imponujące konstrukcje, M.in. 42 tunele i kryte korytarze oraz 144 wiadukty i mosty. Licząca 61 km linia biegnąca przez Przełęcz Bernina przemierza 13 tuneli oraz 52 wiadukty i mosty. Obie linie zbudowane na początku XX wieku i służące połączeniu ze światem najbardziej odciętych osiedli ludzkich w wysokich Alpach, wywarły ogromny i trwały wpływ społeczno-ekonomiczny na życie w tym regionie. są także przykładem wybitnych osiągnięć myśli technicznej i architektonicznej tamtego okresu zrealizowanej w harmonii i z poszanowaniem krajobrazu, przez który kolej poprowadzono.



Monte San Giorgio (N I / 2003, 2010) Góra w kształcie piramidy (1 096 m n.p.m.), porośnięta drzewami, położona jest na południu Jeziora Lugano, w kantonie Ticino. Obszar, o powierzchni 849 ha, stanowi najbardziej znane świadectwo życia morskiego w triasie (245-230 mln lat temu). Do tej pory odkryto przeszło 10 tys. próbek skamielin licznych gatunków. Do okazów wyróżniających się pełnymi szkieletami, z których niektóre liczą przeszło 6 m długości, należą ichtiozaury, notozaury, plakodonty oraz wyjątkowy okaz Tanystrophaeusa, płetwojaszczura "z szyją żyrafy". Wpis, obejmującypoczątkowo tylko szwajcarską część Monte San Giorgio, został w 2010 r. poszerzony o obszar należący do Włoch.



Historyczne centrum San Marino wraz z Górą Titano (K III/2008) Wpisany obiekt obejmuje powierzchnię 55 ha, w tym Górę Titano i historyczne centrum miasta, którego historia sięga początków republiki miasta-państwa w XIII wieku. San Marino jest przykładem wielowiekowej tradycji wolnej republiki, istniejącej w tym miejscu od czasów Średniowiecza. W historycznym centrum, które jest wciąż zamieszkałe i pełni wszystkie swoje instytucjonalne funkcje, zachowały się mury i bramy miejskie, wieże obronne, bastiony, a także klasztory z XIV i XVI wieku, XVIII- wieczny Teatr Titano oraz neoklasycystyczna bazylika i Palazzo Publico z XIX w. Dzięki położeniu na szczycie Góry Titano, miejsce to przetrwało w oryginalnym, nienaruszonym kształcie, wolne od zmian urbanistycznych, powszechnie dokonywanych od początku ery przemysłowej.



Hypogeum w Hal Saflieni (K III / 1980)- Malta Hypogeum jest rozległą budowlą podziemną, wykutą około 2,5 tys. lat temu, której ściany zewnętrzne opracowane są z wielkich płyt z różowego wapienia w technice muru cyklopskiego. Być może pierwotnie służyło ono jako świątynia, a w czasach prahistorycznych stało się nekropolź.



Miasto La Valetta (K I, VI / 1980)- Malta Stolica Malty jest nierozerwalnie związana z historią zakonu szpitalniczego i rycerskiego Św. Jana Jerozolimskiego. Była ona rządzona kolejno przez Fenicjan, Greków, Kartagińczyków, Rzymian, Bizantyjczyków, Arabów oraz w końcu przez zakon joannitów. 320 zabytków La Valetty, skupionych na obszarze 55 ha, stanowi jeden z najbardziej skoncentrowanych zespołów zabytkowych na świecie.



Świątynie megalityczne (K IV / 1980-1992)- Malta Na wyspach Malta i Gozo znajduje się siedem świątyń megalitycznych, z których każda powstała w wyniku odmiennego rozwoju. Dwie świątynie Ggantija, na Gozo, są unikalne ze względu na ich gigantyczną strukturę pochodzącą z epoki brązu. Świątynie Hagar Qin, Mnajdra i Tarxien, na Malcie, są jedynymi w swoim rodzaju arcydziełami architektonicznymi, zważywszy na ograniczone środki, którymi dysponowali ich budowniczowie. Zespoły Ta'Hagrat oraz Skorba świadczą o tradycji budowy świątyń, przekazywanej na Malcie z pokolenia na pokolenie.



Prehistoryczne osady na palach na obszarach wokół Alp (2011) Pomiędzy 5-tym tysiącleciem p.n.e. a 500 r. p.n.e., na alpejskim obszarze dzisiejszej Szwajcarii (gdzie znajduje się ponad połowa odkopanych osad), Austrii, Francji, Niemiec, Włoch oraz Słowenii istniało mnóstwo takich budowli. Obecnie na terenie tych 6 krajów można zwiedzić 111 odkopanych i odrestaurowanych przez archeologów osad. Stanowi to niewielką część spośród wszystkich tego typu miejsc w obrębie terenów alpejskich – pozostałe zespoły wiosek nadal znajdują się pod grubą warstwą osadów czy też pod wodą rzek i jezior górskich. Wraz z budowlami znaleziono także sprzęty rolnicze i pasterskie, broń myśliwską, różnego rodzaju narzędzia oraz przedmioty codziennego użytku, biżuterię i ozdoby, stanowiące żywy dowód przestrzennego i cywilizacyjnego rozwoju ich neolitycznych mieszkańców. Dobrze zachowane osady są doskonałym materiałem naukowym dla badaczy pierwotnych kultur i wczesnorolniczych społeczności.



Pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy – zespół lasów pierwotnych, położony na terenie Albanii, Austrii, Belgii, Bułgarii, Chorwacji, Hiszpanii, Niemiec, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Ukrainy i Włoch, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2007, 2011 i 2017.

Pierwotne lasy bukowe w Karpatach są przykładem zachowanego w stanie nienaruszonym kompleksu leśnego strefy umiarkowanej i jednocześnie najbardziej kompletnego systemu ekologicznego europejskich lasów bukowych. Jest to także bezcenny rezerwuar materiału genetycznego nie tylko buków, ale także wielu innych gatunków związanych z tego typu siedliskiem leśnym.
Uniwersalna wartość pierwotnych lasów bukowych Karpat i dawnych lasów bukowych Niemiec polega na tym, iż jest niezbędna do zrozumienia historii i ewolucji gatunku Fagus (Buk), posiadającego znaczenie globalne. Buk jest jednym z najważniejszych składników lasów liściastych strefy umiarkowanej.
Najpierw w 2007 r. na listę UNESCO trafiły karpackie lasy bukowe na Słowacji i Ukrainie; wpis ten rozszerzono w 2011 roku o "Dawne lasy bukowe Niemiec". Teraz rozszerzenie obejmuje lasy bukowe w: Albanii, Austrii, Belgii, Bułgarii, Chorwacji, Włoszech, Rumunii, Słowenii, Hiszpanii i na Ukrainie.



Arab-Norman Palermo and the Cathedral Churches of Cefalú and Monreale (2015) Located on the northern coast of Sicily, Arab-Norman Palermo includes a series of nine civil and religious structures dating from the era of the Norman kingdom of Sicily (1130-1194): two palaces, three churches, a cathedral, a bridge, as well as the cathedrals of Cefalú and Monreale. Collectively, they are an example of a social-cultural syncretism between Western, Islamic and Byzantine cultures on the island which gave rise to new concepts of space, structure and decoration. They also bear testimony to the fruitful coexistence of people of different origins and religions (Muslim, Byzantine, Latin, Jewish, Lombard and French).



Wille Medyceuszy i ogrody w Toskanii (2013) Wille Medyceuszy (wł. ville medicee) – toskańskie wille Medyceuszy w okolicy Florencji, wybudowane między XV a XVII wiekiem. Twelve villas and two gardens spread across the Tuscan landscape make up this site which bears testimony to the influence the Medici family exerted over modern European culture through its patronage of the arts. Built between the 15th and 17th centuries, they represent an innovative system of construction in harmony with nature and dedicated to leisure, the arts and knowledge. The villas embody an innovative form and function, a new type of princely residence that differed from both the farms owned by rich Florentines of the period and from the military might of baronial castles. The Wille Medyceuszy form the first example of the connection between architecture, gardens, and the environment and became an enduring reference for princely residences throughout Italy and Europe. Their gardens and integration into the natural environment helped develop the appreciation of landscape characteristic Humanism and the Renaissance.

Włoska Wikipedia wymienia 16 najważniejszych willi: Villa del Trebbio Villa di Cafaggiolo Villa di Careggi Villa Medici in Fiesole Willa w Poggio a Caiano, zbudowana przez Giuliano da Sangallo Villa di Castello Villa di Mezzomonte Villa La Petraia Villa di Camugliano Villa di Cerreto Guidi Villa del Poggio Imperiale Villa di Pratolino Villa di Lappeggi Villa dell'Ambrogiana Villa La Magia Villa di Artimino Włoska Wikipedia wymienia również 11 mniejszych willi: Villa di Collesalvetti Villa di Agnano Villa di Arena Metato Villa di Spedaletto Villa di Stabbia Villa della Topaia Villa di Seravezza Villa di Marignolle Villa di Lilliano Villa di Coltano Villa di Montevettolini



Venetian Works of Defence between the 16th and 17th Centuries: Stato da Terra – Western Stato da Mar (2017)

This property consists of 6 components of defence works in Italy, Croatia and Montenegro, spanning more than 1,000 km between the Lombard region of Italy and the eastern Adriatic Coast. The fortifications throughout the Stato da Terra protected the Republic of Venice from other European powers to the northwest and those of the Stato da Mar protected the sea routes and ports in the Adriatic Sea to the Levant. They were necessary to support the expansion and authority of the Serenissima. The introduction of gunpowder led to significant shifts in military techniques and architecture that are reflected in the design of so-called alla moderna / bastioned, fortifications, which were to spread throughout Europe.
  • Fortified City of Bergamo - Lombardy, Italy

  • Fortified City of Peschiera del Garda - Veneto, Italy

  • City Fortress of Palmanova - Friuli-Venezia Giulia, Italy

  • Defensive System of Zadar - Zadar County, Croatia

  • Fort of St. Nikola -Šibenik-Knin County, Croatia

  • Fortified City of Kotor - Kotor Municipality, Montenegro




  • Krajobraz winnic Piemontu: Langhe-Roero i Monferrato (2014) This landscape covers five distinct wine-growing areas with outstanding landscapes and the Castle of Cavour, an emblematic name both in the development of vineyards and in Italian history. It is located in the southern part of Piedmont, between the Po River and the Ligurian Apennines, and encompasses the whole range of technical and economic processes relating to the winegrowing and winemaking that has characterized the region for centuries. Vine pollen has been found in the area dating from the 5th century BC, when Piedmont was a place of contact and trade between the Etruscans and the Celts; Etruscan and Celtic words, particularly wine-related ones, are still found in the local dialect. During the Roman Empire, Pliny the Elder mentions the Piedmont region as being one of the most favourable for growing vines in ancient Italy; Strabo mentions its barrels.



    Mount Etna (2013) czynny stratowulkan we Włoszech, na wschodnim wybrzeżu Sycylii. Jest to obecnie najwyższy i największy w Europie stożek wulkaniczny. Etna zajmuje powierzchnię co najmniej 1250 km2. Wulkan zaczął powstawać ok. 500 tys. lat temu. Pierwsze wzmianki o erupcjach pochodzą z ok. 1500 roku p.n.e.; szacuje się, że od tamtego czasu do dziś było ponad 200 wybuchów. Aktualna wysokość to ok. 3340 m n.p.m. (z uwagi na aktywność wulkanu wartość ta ulega ciągłym zmianom). Od 1987 roku część obszarów Etny chroniona jest poprzez Park Regionalny Etna. W 2013 roku wulkan został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.




    UNESCO w poszczególnych krajach:











         
    Copyright © MUWIT.pl    O portalu |  autorzy |